Наврӯз яке аз қадимтарин ва муҳимтарин ҷашнҳои мардумони ориётабор ба ҳисоб меравад, ки таърихи он ба ҳазораҳои пеш мерасад. Ин ҷашн рамзи эҳёи табиат, оғози фасли баҳор ва нав шудани зиндагӣ мебошад. Наврӯз на танҳо як ҷашни миллӣ, балки падидаи фарҳангӣ ва тамаддунист, ки арзишҳои ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва фалсафиро дар бар мегирад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ҳифз ва рушди суннатҳои Наврӯз аҳамияти махсус пайдо кардааст.
Сарчашмаҳои таърихӣ нишон медиҳанд, ки Наврӯз дар давраҳои хеле қадим, ҳанӯз дар замони тамаддуни ориёӣ ба вуҷуд омадааст. Он бо эътиқодоти зардуштӣ ва фалсафаи табиатгароӣ робитаи зич дорад. Тибқи ривоятҳо, Наврӯз ба номи шоҳи афсонавӣ Ҷамшед вобаста карда мешавад, ки гӯё дар ҳамин рӯз ба тахт нишастааст.
Дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла замони Ҳахоманишиён, Сосониён ва баъдтар дар давраи исломӣ, Наврӯз ҳамчун ҷашни давлатӣ ва мардумӣ таҷлил мешуд. Гарчанде ки баъзе давраҳо бо маҳдудиятҳо рӯ ба рӯ гардид, аммо он ҳамчун як унсури муҳими ҳувияти миллӣ нигоҳ дошта шуд.
Яке аз вижагиҳои асосии Наврӯз ин робитаи мустақими он бо табиат мебошад. Наврӯз ба рӯзи баробаршавии шабу рӯз (эътидоли баҳорӣ) рост меояд, ки оғози давраи нави кишоварзӣ ва зиндашавии табиатро нишон медиҳад.
Аз нигоҳи фалсафӣ, Наврӯз рамзи пирӯзии равшанӣ бар торикӣ, некӣ бар бадӣ ва тартиб бар бетартибӣ мебошад. Ин ҷашн инсонро ба поксозии ботинӣ, эҳёи маънавӣ ва оғози зиндагии нав даъват мекунад.
Наврӯз бо маҷмӯи ғании расму ойинҳо ва анъанаҳо фарқ мекунад, ки ҳар кадоми онҳо маънои амиқи рамзӣ доранд. Аз ҷумла:
- Поккории хона ва муҳит – рамзи тозагӣ ва оғози нав
- Пухтани таомҳои миллӣ, махсусан суманак – рамзи баракат ва фаровонӣ
- Оростани дастархони идона – нишонаи меҳмоннавозӣ ва эҳтиром ба анъанаҳо
- Дидорбинӣ ва аёдати наздикон – таҳкими робитаҳои иҷтимоӣ
- Бозиҳои миллӣ ва мусобиқаҳо – инъикоси рӯҳи ҳамбастагӣ ва шодмонӣ
Ин суннатҳо на танҳо арзишҳои фарҳангиро нигоҳ медоранд, балки дар ташаккули ахлоқи ҷомеа нақши муҳим мебозанд.
Наврӯз ва ҳувияти миллӣ
Наврӯз ҳамчун ҷузъи муҳими фарҳанги миллӣ, дар таҳкими худшиносии миллӣ ва ҳувияти мардум нақши калидӣ дорад. Он наслҳоро бо гузашта мепайвандад ва арзишҳои фарҳангиро аз як насл ба насли дигар интиқол медиҳад.
Дар шароити муосир, ки равандҳои ҷаҳонишавӣ ба фарҳангҳо таъсири амиқ мерасонанд, Наврӯз ҳамчун як василаи ҳифзи асолати миллӣ хизмат мекунад. Он ба мардум имконият медиҳад, ки решаҳои таърихӣ ва фарҳангии худро эҳсос намоянд.
Наврӯз дар арсаи байналмилалӣ
Дар солҳои охир, Наврӯз мақоми байналмилалӣ касб кардааст. Он ҳамчун ҷашни фарҳангии муштарак аз ҷониби кишварҳои гуногун таҷлил мегардад. Ин ҷашн ба таҳкими муколамаи фарҳангҳо, ҳамкории байналмилалӣ ва сулҳу дӯстӣ мусоидат мекунад.
Мақоми байналмилалии Наврӯз нишон медиҳад, ки арзишҳои он универсалӣ буда, барои тамоми инсоният аҳамият доранд.
Наврӯз на танҳо як ҷашни анъанавӣ, балки падидаи мураккаби фарҳангӣ, таърихӣ ва фалсафӣ мебошад. Он арзишҳои инсондӯстӣ, ҳамбастагӣ, покӣ ва эҳёи зиндагиро таҷассум мекунад.
Дар шароити ҷаҳони муосир, ҳифз ва рушди Наврӯз ҳамчун мероси фарҳангии ғайримоддӣ вазифаи муҳим ба ҳисоб меравад. Бо нигоҳ доштани суннатҳои Наврӯз, мо на танҳо гузаштаамонро эҳтиром мекунем, балки барои ояндаи фарҳангии ҷомеа заминаи устувор мегузорем.
Расулзода Ҳомидҷон - ходими пешбари илмии
Институти омӯзиши пиряхҳо ва криасферияи АМИТ
