ДОБЛЕСТЬ И ВКЛАД ТАДЖИКСКОГО НАРОДА В ПОБЕДУ В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ (1941–1945 ГГ.)
Великая Отечественная война 1941–1945 гг. стала одним из трагических и в то же время героических периодов в истории XX века. Война объединила народы Советского Союза в борьбе против нацизма и фашистской агрессии. Таджикская ССР, несмотря на отдалённость от линии фронта, внесла значительный и многоаспектный вклад в общую Победу, проявив высокую степень патриотизма, мобилизационной готовности и самоотверженности.
Согласно архивным данным, из 1,566 млн. населения республики в годы войны было мобилизовано около 300 тысяч человек. Из них более 90 тысяч бойцов и командиров Красной Армии не вернулись с поля боя, что составляет приблизительно 34,5% от общего числа призванных. В первые дни войны таджикские военнослужащие, проходившие службу в различных регионах СССР, в Белоруссии, Молдове и на западных границах страны, вступили в сражения.
Следует отметить участие уроженцев Таджикистана в обороне Брестской крепости, Киева, Смоленска, Севастополя, в битвах за Москву и Ленинград, на Курской дуге, при освобождении Беларуси, стран Прибалтики и Польши. В октябре 1941 года из Таджикистана на защиту Москвы была направлена 20-я Краснознамённая ордена Ленина таджикская горно-кавалерийская дивизия, действовавшая в составе 2-го гвардейского кавалерийского корпуса под командованием генерал-майора Л. М. Доватора.
На территории республики были сформированы 11 новых воинских соединений и частей, включая 98-ю и 99-ю отдельные стрелковые бригады, 104-ю, 61-ю и 63-ю кавалерийские дивизии, а также 31-й отдельный таджикский стрелковый батальон. Значимым было участие таджикских бойцов в составе 162-й Среднеазиатской стрелковой дивизии, где служили бывшие пограничники Таджикского округа.
Республика оказала существенную экономическую поддержку армии. В период 1941–1945 гг. Таджикистан направил на фронт свыше 1 млрд. рублей, более 1 000 тонн зерна, 213 тонн мяса, 2 014 тонн картофеля и овощей, 458 тонн фруктов, 532 тыс. комплектов теплой одежды, почти 1 млн. кг шерсти и другие ресурсы. И были переданы 8 874 автомобиля, 19 326 лошадей, 1791 повозка и 115 тракторов.
Промышленные предприятия республики наладили выпуск военной продукции: обмундирования, патронов, парашютов. Более 45 тыс. граждан были мобилизованы для работы на предприятиях оборонной промышленности в других регионах СССР.
В условиях войны Таджикистан стал местом эвакуации для более чем 100 тыс. человек, включая около 10 тыс. детей. В республике было развёрнуто 29 эвакуационных госпиталей. Медицинский персонал Таджикской ССР обеспечил лечение более 50 тыс. раненых красноармейцев, из которых значительная часть впоследствии вернулась в строй.
Концертные бригады, посылки с тёплыми вещами, средства на танки и самолёты – всё это также стало проявлением высокого морального духа и солидарности граждан. Через массово-оборонные организации ОСОВИАХИМ (ныне ДОСААФ) военной подготовкой были охвачены более 162 тыс. человек, 15 980 граждан получили военно-технические специальности.
За трудовой подвиг в годы войны 102 тыс. граждан Таджикской ССР были награждены медалями «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.». 54 человека удостоены звания Героя Советского Союза, 15 стали полными кавалерами ордена Славы.
Письмо, опубликованное в январе 1943 года от имени трудящихся Таджикистана в адрес бойцов-таджиков, отражает дух единства народов СССР:
«Где бы вы ни сражались – на берегах Дона, в степях Украины, в окрестностях Ленинграда – вы защищаете Сталинабад, берега Пянджа, горы Памира... Все мы – дети одной великой Родины. Наша страна – СССР. Солнечный Таджикистан – её неотъемлемая часть».
Сегодня вклад Таджикской ССР в Победу остаётся важной частью национальной исторической памяти. В одном из своих выступлений Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон, по случаю Дня Победы, подчеркивал:
«Мы гордимся тем, что бок о бок с представителями других народов сражались и сотни тысяч посланцев таджикского народа, отважные сыны Таджикистана и внесли достойный вклад в обеспечение победы»
Память о героизме и самоотверженности народа Таджикистана в годы войны служит основой для патриотического воспитания новых поколений и является неотъемлемой частью исторического наследия Республики.
Закиров З.Н. - младший научный сотрудник отдела политологии ИФПП им. А. Баховаддинова НАНТ

ОЛИМОНИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО ВАЗИФАДОРАНД, КИ ДАР ИҶРОИ СЕ ҲАДАФИ СТРАТЕГИИ ДАВЛАТ – ТАЪМИНИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ЭНЕРГЕТИКӢ, РАҲОӢ АЗ БУНБАСТИ КОММУНИКАТСИОНӢ ВА ҲИФЗИ АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРИИ МАМЛАКАТ НАҚШИ ФАЪОЛОНА ДОШТА БОШАНД.
News
МАРОСИМИ МУАРРИФИИ ДАСТОВАРДҲОИ МАРҲАЛАИ АВВАЛИНИ ҲАМКОРИИ БАЙНИҲУКУМАТИИ ИЛМӢ ВА ТЕХНОЛОГӢ БАЙНИ ЧИН ВА ТОҶИКИСТОН
Имрӯз, 10 декабр дар Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо иштироки президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, намояндагони Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Мардумии Чин, Вазорати экология ва муҳити зисти Чин, ширкати Hebei Sailhero Environmental Protection маросими муаррифии дастовардҳои марҳалаи аввалини ҳамкории байниҳукуматии илмӣ ва технологӣ байни Чин ва Тоҷикистон баргузор гардид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш ташрифи меҳмононро ба Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон хайрамақдам гуфта, таъкид дошт, ки зиёда аз се даҳсола мешавад, ки пас аз барқарор гардидани муносибатҳои дипломатӣ, робитаҳои дӯстона ва ҳамкории созандаи кишварҳои мо пайваста рушд меёбанд. Имрӯз ин ҳамкорӣ соҳаҳои иқтисод, инфрасохтор, маориф, илм ва технологияро фаро гирифта, ба марҳалаи сифатан нав ворид шудааст.
Таъкид гардид, ки ҳамкории байниҳукуматии илмӣ ва технологӣ яке аз самтҳои калидии муносибатҳои дуҷониба ба ҳисоб меравад. Ин ҳамкории созанда бо такя ба механизмҳои расмии ҳамкорӣ амалӣ шуда, ба рушди ҳамгироии илмӣ, густариши технологияҳои муосир ва таҳкими имкониятҳои илмии Тоҷикистону Чин мусоидат менамояд.
Ҳамчунин зикр шуд, ки дар шароити тағйироти зудтаъсири иқлим, рақобати глобалӣ ва таҳдидҳо дар соҳаҳои амнияти озуқаворӣ ва энергетикӣ, кишварҳое, ки метавонанд донишу инноватсияҳоро самаранок татбиқ кунанд, ба афзалияти стратегӣ мерасанд. Барои Тоҷикистон ҳамкории байниҳукуматии илмӣ ва технологӣ бо Чин як воситаи қавӣ барои расидан ба ин ҳадафҳо мебошад.
Ин ҳамкорӣ имконият медиҳад, ки иқтидори илмӣ-техникии кишвар баланд бардошта шавад, дастрасӣ ба технологияҳои пешрафта ва инфрасохтори лабораторӣ таъмин гардад, малака ва захираҳои кадрии илмӣ таҳким ёбанд, қобилияти давлат барои посух ба таҳдидҳо ва тағйироти иқлим ва табиӣ қавитар гардад ва соҳаҳои стратегӣ, аз ҷумла захираҳои об, муҳити зист, кишоварзӣ, энергетика ва биёрӯзгории табиат дастгирӣ ва ҳимоя шаванд. Ҳамаи ин ҳамкорӣ на танҳо муфид, балки барои рушди устувори кишварамон зарур мебошад.
Дар идома намояндагони Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Мардумии Чин ва Вазорати экология ва муҳити зисти Чин баромад намуда, ҷузъиёти марҳалаи аввалини ҳамкориро ба таври муфассал муаррифӣ карданд. Онҳо натиҷаҳои амалӣ ва дастовардҳои марҳалаи аввалро, аз ҷумла таъсиси лабораторияҳои нав, татбиқи технологияҳои пешрафта, густариши инфрасохторҳои илмӣ ва ҷорӣ намудани усулҳои нав дар соҳаҳои экологӣ ва гидроэнергетикӣ баён намуданд.
Ҳамзамон, имкониятҳои минбаъдаи ҳамкорӣ дар бахшҳои илмӣ ва технологӣ, аз ҷумла рушди захираҳои кадрӣ, тақвияти малакаҳои илмӣ, ҷорӣ намудани таҷҳизоти инноватсионӣ ва густариши таҳқиқоти муштарак барои рушди устувори иқтисод ва муҳити зист ба таври муфассал пешниҳод гардид.
ИШТИРОКИ МУШОВИРИ ПРЕЗИДЕНТИ АМИТ ДАР НАМОИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ТЕХНОЛОГИЯҲО ВА ТАҶҲИЗОТИ ТОЗАКУНИИ ОБ – ЧИН (СИАН) 2025
Дар доираи сафари мушовири президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, профессор Қодирзода Фарҳод Анвар, ба Ҷумҳурии Мардумии Чин, шаҳри Сиан, вохӯрӣ бо директори генералии Гуруҳи рушди хоҷагии оби музофоти Шэньсӣ баргузор гардид. Сафар бо мақсади густариши ҳамкорӣ дар самти захираҳои об ва иштирок дар “Намоишгоҳи байналмилалии технологияҳо ва таҷҳизоти тозакунии об – Чин (Сиан) 2025” ба роҳ монда шуд.
Зимни мулоқот ҷонибҳо дар бораи тақвияти ҳамкорӣ миёни Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи АМИТ ва сохторҳои марбутаи Чин мубодилаи назар намуда, омодагии худро барои таҳияи лоиҳаҳои муштараки илмӣ-таҳқиқотӣ иброз доштанд. Дар ҷараёни суҳбат инчунин масъалаҳои амалигардонии барномаҳои муштарак ва истифодаи таҷрибаи пешқадами чинӣ дар соҳаи тозакунии об баррасӣ гардиданд.
Имрӯз, 9 декабр дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ташаббуси КИИ “Хирадмандон”- и ҲХДТ дар АМИТ бахшида ба 31 солагии таъсисёбии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамоиши илмӣ-назариявӣ таҳти унвони “Ҳизби Сарвар, ҳизби халқи Тоҷикистон” баргузор гардид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш тамоми иштирокчиёни ҳамоишро ба ифтихори 31-солагии таъсисёбии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон табрик гуфта, зикр намуд, ки Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ҳамчун неруи сиёсие, ки дар таҳкими пояҳои давлатдорӣ, суботи сиёсӣ ва рушди устувори Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳми муҳим дорад, дар тӯли фаъолият ба ормонҳои миллӣ ва манфиатҳои умумии ҷомеа содиқ мондааст.
Таъкид гардид, ки роҳандозии сиёсати хирадмандона ва дурбинонаи Раиси муаззами Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон он омили асосиест, ки кишварро ба давлати босубот, мутараққӣ ва соҳибистиқлол табдил додааст. Иброз гардид, ки самтҳои афзалиятноки барномавӣ, аз ҷумла таҳкими давлатдории миллӣ, рушди иқтисодиёт, боло бурдани сатҳи зиндагии мардум, густариши маорифу илму фарҳанг, таҳкими волоияти қонун ва таъмини сулҳу оромӣ маҳз бо дастгириву раванди дурусти сиёсати давлатӣ амалӣ мегарданд.
Зимни суханронӣ таъкид шуд, ки Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳамчун ниҳоди олии илмии кишвар бо ҳизб дар самти ташаккули тафаккури илмӣ-сиёсӣ, таҳияи таҳлилҳои илмӣ, омӯзиши равандҳои иҷтимоӣ ва дастгирии иқдомҳои созандаи давлат ҳамкории самаранок ба роҳ мондааст. Иброз гардид, ки ҷалби олимон ба баррасии масъалаҳои муҳими миллӣ, таҳияи пешниҳодҳои илмӣ ва дастгирии сиёсати стратегии кишвар барои тақвияти пояҳои давлатдорӣ аҳамияти назаррас дорад.
Дар идома Хонзода Абдураҳмон – роҳбари Дастгоҳи Кумитаи иҷроияи Марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон суханронӣ намуда, аз нақши ҳизб дар таҳкими дастовардҳои давлати миллӣ, суботи ҷомеа ва пешбурди сиёсати стратегии кишвар ёдовар шуд. Ҳамзамон таъкид кард, ки ҲХДТ ҳамчун неруи пешбари сиёсӣ дар таҳияи барномаҳои дарозмуддати давлатӣ, амалӣ гардонидани ислоҳоти иҷтимоию иқтисодӣ ва рушди устувори ҷомеа саҳми арзанда дорад.
Зикр гардид, ки дар даврони Истиқлолияти давлатӣ маҳз бо сиёсати хирадмандона, созанда ва дурбинонаи Раиси муаззами ҲХДТ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Тоҷикистон тавонист аз мушкилоти сахти давраи аввали истиқлолият гузашта, пояҳои давлатдории муосирро устувор созад ва ба марҳилаи нави рушди сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ ворид шавад. Гуфта шуд, ки ҳизб ба ҳайси такягоҳи ҷомеа ва давлати миллӣ дар самти тарбияи ватандӯстӣ, баланд бардоштани маърифати сиёсӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва ҳифзи арзишҳои давлатдорӣ нақши муҳим мебозад.
Дар фарҷом як зумра аз фаъолони ҳизб бахшида ба 31-солагии таъсисёбии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо диплом ва сипосномаҳои Кумитаи иҷроияи Марказии ҲХДТ сарфароз гардиданд. Ин иқдом ҳамчун қадрдонӣ аз саҳми назарраси онҳо дар татбиқи ҳадафҳои барномавии ҳизб, иштироки мунтазам дар чорабиниҳои сиёсиву ҷамъиятӣ ва фаъолонипазирӣ дар тарғибу ташвиқи арзишҳои давлатдории миллӣ арзёбӣ гардид.
Имрӯз, 9 декабр дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба муносибати Рӯзи геологияи тоҷик ҳамоиши илмӣ-назариявӣ баргузор гардид. Ба кори ҳамоиш директори Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Сафарализода Носир ҳусни оғоз бахшид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш тамоми олимони соҳаи геологияро ба ин муносибат табрику таҳният хонда иброз дошт, ки ҳанӯз аз аввалҳои соҳибистиқлолии кишвар Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар хусуси соҳаи геология ва омӯзиши конҳои канданиҳои фоиданок таъкид кардаанд: «Тоҷикистон сарзамини пур аз ганҷу сарватҳои табииву зеризаминӣ мебошад. Аммо ин боигарӣ то ҳанӯз кам омӯхта шудааст ва барои истихроҷу коркарди онҳо ба кадрҳои баландихтисоси ҷавону маҳаллӣ ниёз дорад».
Таъкид гардид, ки дар кишвари мо ибтидо аз соли 2011 бо фармони махсуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 9-уми декабр ҳамасола Иди геологҳои тоҷик ҷашн гирифта мешавад. Ва дар ин мавсим низ ҷашн гирифтани Рӯзи геологон беҳуда нест. Зеро, маҳз ин мавсими сол хотимаёбии корҳои саҳроиву экспедитсионӣ барои геологон аст, ки эшон иҷроиши корҳои саҳроӣ, дастовардҳову комёбиҳо ва навгониҳои худро ҷамъбаст менамоянд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо назардошти фаъолияти пурсамари геологҳо таъкид низ карданд, ки бигзор геологон дар як сол ду рӯз Ид дошта бошанд.
Аз ин иқдому дастгирии бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон геологони тоҷик илҳому неруи нав гирифта, кӯшишу заҳмат мекашанд, ки дар ошкор ва дарёфти конҳои нав ба нави канданиҳои фоиданок дар сарзамини кишвар пурмаҳсул ва содиқона заҳмат кашанд.
Дар ин самт кормандони илмии Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ дар партави иқдому дастгириҳои Сарвари давлатамон тамоми малакаву дониш ва кӯшишу ғайрати худро ба он равона мекунанд, ки дар пешбурди соҳаи геология ва ғанӣ сохтани иқтисоди кишвар саҳми беандозаи худро гузоранд. Ва ба ин васила, дар соҳибистиқлолии соҳаи геологияи тоҷик ва иқтисоди кишвар саҳмгузор гарданд.
Зикр гардид, ки сарватҳои бойи табиӣ барои рушди иқтисод, саноат, энергетика, сохтмон ва амнияти захиравии кишварҳои ҷаҳони муосир, аз ҷумла барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, аҳамияти бунёдӣ ва амалӣ доранд. Дар ин соҳаи иқтисодиёт, ҳамчун яке аз самтҳои стратегии сиёсати давлат, вазифаи баланд бардоштани самаранокии коркард ва истифодаи захираҳои канданиҳои фоиданок ба миён гузошта мешавад, ки бе ҳалли он таъмини рушди устувори иқтисодиёт мушкил мегардад. Қисми муҳими сарватҳои табиии Ҷумҳурии Тоҷикистонро базаи ашёи минералии он ташкил медиҳад.
Дар идомаи ҳамоиш сардори Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Илҳомҷон Оймуҳаммадзода таъкид дошт, ки рушди минбаъдаи соҳаи геология дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз таҳкими заминаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, истифодаи технологияҳои муосир, омодасозии кадрҳои баландихтисос ва татбиқи барномаҳои давлатӣ ва стратегияҳои миллӣ вобастагии мустақим дорад. Зикр гардид, ки Саридора дар ҳамкорӣ бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва дигар ниҳодҳои марбута барои тақвияти иқтидори илмӣ, таҳияи харитаҳои геологӣ, муайянсозии конҳои дорои аҳамияти стратегӣ ва рушди инфрасохтори соҳавӣ тадбирҳои заруриро амалӣ менамояд.
Гуфта шуд, ки бо ишора ба афзалиятҳои геологӣ ва захираҳои табиии кишвар таҳқиқоти муосир бояд бо истифода аз воситаҳои инноватсионӣ, таҷҳизоти наслҳои нави геофизикӣ ва стандартҳои байналмилалӣ роҳандозӣ гардад. Қайд шуд, ки робитаҳои ҳамкорӣ бо марказҳои илмии хориҷӣ, ташкили лоиҳаҳои муштарак ва таҷрибаи байналмилалӣ имконият фароҳам меорад, то имкониятҳои геологию минералонии кишвар бо илми муосир ҳамқадам рушд кунад.
Инчунин, дар ҳамоиш Фарҳод Ғафуров – мудири лабораторияи геодинамикаи фанерозой ва петрогенезиси Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва дигар олимони соҳа маъруза намуда, оид ба натиҷаҳои тадқиқоти муосир, равандҳои геодинамикии қаламрав, хусусиятҳои петрогенетикии минтақаҳои алоҳида, хосиятҳои ҷинсҳои магмавию таҳшинӣ, омилҳои сейсмогенӣ ва тағйирёбии ҳолати геологию геофизикии кишварамон маълумоти муфассал пешниҳод карданд.
Дар фарҷом як зумра аз олимони соҳаи геология ба муносибати Рӯзи геологияи тоҷик бо сипосномаҳо ва ифтихорномаҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон сарфароз гардиданд. Ин қадршиносӣ ҳамчун эътирофи саҳми арзандаи онҳо дар рушди илми геология, иҷрои корҳои муҳими таҳқиқотӣ, таҳияи харитаҳои геологӣ, омӯзиши равандҳои сейсмикӣ ва такмили заминаи илмӣ-таҳқиқотии кишвар арзёбӣ шуд.
Барасии ду масъала дар ҷаласаи Кумитаи Маҷлиси миллӣ оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ
5 декабр ҷаласаи Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ баргузор шуд.
Дар ҷаласа ду масъала: Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ворид намудани иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хизмати дипломатӣ» ва пешниҳоди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи ба категорияи шаҳрак мансуб донистани деҳаи Тавилдараи ноҳияи Сангвор ва номгузорӣ намудани он мавриди баррасии аъзои кумита қарор гирифта, аз натиҷаи он ба Шӯрои Маҷлиси миллӣ хулосаҳои дахлдор пешниҳод гардид.
БОЗДИДИ РАИСИ МАҶЛИСИ БУЗУРГИ МИЛЛИИ ТУРКИЯ АЗ МАМНУЪГОҲИ ТАЪРИХИЮ ФАРҲАНГИИ ҲИСОР
Раиси Маҷлиси Бузурги Миллии Туркия, профессор, доктор Нуман Куртулмуш, ки бо даъвати Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар Тоҷикистон қарор дорад, шоми 1 декабри соли равон ба шаҳри Ҳисор ташриф овард.
Меҳмононро дар Регистони Қалъаи Ҳисор раиси шаҳри Ҳисор, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Носирзода Ҷаббор ва Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт пазироӣ карда, ба шаҳри Ҳисор хайрамақдам гуфтанд.
Ҳамчунин, дар остонаи даромадгоҳи қалъа сокинони шаҳр меҳмонони олиқадрро тибқи таомули аҷдодӣ бо нону намак ва таҳти садои сурнаю карнай, хуш истиқбол гирифта, масъулони Мамнуъгоҳи таърихию фарҳангии Ҳисор онҳоро бо Арк, Қасри Ҳоким, Аскархона, растаи дӯконҳои ҳунарҳои мардумӣ, Осорхонаи таърихии Мамнуъгоҳ ва таърихи гузаштаву имрӯзаи Ҳисори бостон шинос намуданд.
Имрӯз, 1 декабр президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо роҳбари Барномаи минтақавӣ оид ба Осиёи Марказӣ Андре Алгермиссен ва бо ҳамоҳангсози лоиҳаҳо оид ба Осиёи Марказӣ Ашраф Алиқулов мулоқот намуданд.
Зимни мулоқот ҷонибҳо атрофи раванди таҳкими ҳамкориҳои илмӣ дар доираи Барномаи минтақавӣ оид ба Осиёи Марказӣ мубодилаи афкор намуда, зарурати таҳияи механизмҳои муассири ҳамоҳангсозӣ миёни муассисаҳои илмии кишварҳои минтақа ва созмонҳои байналмилалиро таъкид намуданд. Зикр гардид, ки ҳамкориҳои илмӣ ва истифодаи қобилият ва донишҳои зеҳнии кишварҳои Осиёи Марказӣ яке аз омилҳои муҳими таъмини рушди устувори минтақавӣ мебошад.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт таъкид намуд, ки Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон омода аст дар самтҳои афзалиятноки илмӣ — аз ҷумла илмҳои табиӣ, энергетика, экология, технологияҳои иттилоотӣ ва омӯзиши тағйирёбии иқлим — ҳамкориҳои худро тақвият бахшад. Қайд гардид, ки татбиқи лоиҳаҳои муштарак ба баланд бардоштани иқтидори илмӣ, ҷалби мутахассисони соҳибтаҷриба ва рушди инфрасохтори илмии кишвар мусоидат хоҳад кард.
Дар идомаи мулоқот Андре Алгермиссен роҳбари барномаи минтақавӣ, аз ҳамкорӣ бо Ҷумҳурии Тоҷикистон изҳори қаноатмандӣ намуда, таъкид кард, ки Барномаи минтақавӣ омода аст дар доираи салоҳиятҳои худ аз ташаббусҳои нави илмӣ-инноватсионӣ, ташкили барномаҳои омӯзишӣ, рушди иқтидори кадрӣ ва вусъати шабакаҳои илмии минтақавӣ дастгирии ҳамаҷониба намояд. Зикр гардид, ки робитаҳои пурсамари илмӣ метавонад ба таҳкими суботу амнияти минтақа ва такмили механизмҳои идоракунии захираҳои табиӣ таъсири мусбат расонад.
Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо аҳамияти рушди дипломатияи илмиро таъкид намуда, омодагии худро барои таҳияи нақшаҳои мушаххаси ҳамкорӣ, баргузории конфронсҳо ва семинарҳои муштарак, ва густариши робитаҳо бо созмонҳои байналмилалӣ изҳор карданд.
Санаи 28 ноябри соли равон дар толори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо дастгирии ташкилоти ҷамъиятии “Иттиҳоди Ҳифзи табиат ва гуногунии биологии Тоҷикистон” ва ташкилоти байналмилаии НАБУ-и Олмон озмуни “Парандаи сол - 2026” баргузор гардид, ки дар он олимон ва коршиносон аз муассисаҳои илмии АМИТ ва дигар муассисаҳои марбутаи кишвар, аз ҷумла Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муассисаҳои таҳсилоти олии ҷумҳурӣ, ташкилоҳои ҷамъиятӣ ва дӯстдорони табиат ширкат варзиданд.
Кори озмунро бо сухани ифтитоҳӣ ноиби президенти АМИТ, доктори илмҳои биологӣ Мирзораҳимзода А.К. оғоз бахшида, иброз намуд, ки озмуни «Парандаи сол» танҳо интихоби рамзи навбатӣ нест. Ин барномаи муҳими маърифатӣ ва ҳифзи табиат мебошад, ки олимон, хонандагон ва ҳамаи нафарони табиатдӯстро дар атрофи ғояи ҳифзи муҳити зист муттаҳид месозад. Ба шарофати ин озмун бисёриҳо дар бораи парандаҳо бештар медонанд ва ба табиат бо таваҷҷуҳи зиёд муносибат мекунанд.
Рӯнамои намудҳои парандагоне, ки барои интихоби - «Парандаи сол - 2026» пешниҳод карда шуданд, аз ҷониби ходими калони илмии Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е.Н. Павловскийи АМИТ - Талбонов Х.М. манзур карда шуд.
Узви вобастаи АМИТ, доктори илмҳои биологӣ Саидов А.С. оид ба баргузории озмун дар солҳои қаблӣ ва парандагони интихобшуда ибрози андеша намуда, қайд намуд, ки интихоби парандаи сол, одатан, тасодуфӣ нест: паррандаи сол метавонад ё намуди нодиру ниёзманд ба ҳифз бошад, ё баръакс - намуди маъмулӣ, вале барои табиат муҳим ва ба ҳама шинос. Дар Тоҷикистон дар тӯли солҳо парандагони гуногун, аз қабили мурғи ҳумо, ғози кӯҳӣ, кабки дарӣ, бум, зоғчаи кабуд, тазарв, лаклаки сафед, товусаки биҳиштӣ, мурғи ҳилолӣ тибетӣ, ҳудҳуд, шоҳин, фароштуруки деҳотӣ, шоҳуқоб, заргулдор, саъба, фохтак ва дуғдоғи зебо «парандаи сол» интихоб шудаанд.
Гузаронидани озмун ба мардум кӯмак мекунад, ки муносибати эҳтиромонаро нисбат ба табиат пайдо кунанд, зебоӣ ва арзиши ҳатто намудҳои маъмултарини парандаҳоро эҳсос намоянд ва нақши онҳоро дар экосистема дарк кунанд.
Дар муҳокимарониҳо академики Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон - Комилзода Д., рӯзноманигори варзида - Маҷид Салим, муовини директор оид ба илм ва таълими Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е.Н. Павловскийи АМИТ – Саидов К.Х. ва директори ташкилоти ҷамъиятии “Иттиҳоди Ҳифзи табиат ва гуногунии биологии Тоҷикистон” - Раҳимов Н. баромад намуда оид ба намудҳои барои парандаи сол пешниҳодшуда ибрози андеша намуданд
.
Сипас озмуни «Парандаи сол - 2026» тариқи овоздиҳии пинҳонӣ сурат гирифта, натиҷаи озмун аз ҷониби Комиссияи баҳисобгирӣ ироа гардида, дар натиҷа аз 10 номинатсияи парандагони пешниҳодшуда бо овозҳои бештар кабки биёбонӣ (ё чил, кабки зирак) ҳамчун парандаи соли 2026 интихоб гардид.