Ба истиқболи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон -16 ноябр
Эмомалӣ Раҳмон аз нахустин рӯзҳои ба саҳнаи сиёсат қадам гузоштанаш худро ҳамчун шахсияти таърихӣ ва меъмори давлати навини тоҷикон муаррифӣ намуд. Дар шароите, ки кишвари ҷавони мо аз чолишҳои вазнини ҷанги шаҳрвандӣ, буҳронҳои сиёсиву иқтисодӣ ва парокандагии иҷтимоӣ ранҷ мекашид, ӯ масъулияти таърихиро ба дӯш гирифта, тамоми дониш, таҷриба ва неруи хешро барои барқарории сулҳ ва эҳёи миллат равона сохт. Худи ӯ таъкид кардааст:
«Барои гул-гулшукуфии Ватан ва ҳаёти хушбахтонаи мардум сидқан талош мекунам; агар зарур шавад, ҷон нисор мекунам».
Бунёди давлатдории навин ва истиқрори сулҳ
Саҳми Эмомалӣ Раҳмон дар таъмини сулҳи пойдор, қатъи ҷанги шаҳрвандӣ ва эҳёи давлатдории тоҷикон аҳамияти сарнавиштсоз дорад. Ӯ тавонист дар муҳлати кӯтоҳ пояҳои фалаҷшудаи ҳокимияти давлатӣ, артиш ва қӯшунҳои сарҳадиро эҳё намояд, институтҳои давлатӣ ва сохторҳои маъмуриро аз нав бунёд кунад.
Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (27 июни соли 1997) марҳалаи нав дар ҳаёти сиёсиву иҷтимоии кишвар гардид. Ин ҳуҷҷат, ки ба шарофати иродаи қавӣ ва талошҳои шахсии Пешвои миллат ба даст омад, Тоҷикистонро аз вартаи нестӣ наҷот дод ва барои рушди минбаъдаи давлатӣ заминаҳои устувор гузошт.
Таҳкими ҳувияти миллӣ ва ваҳдати ҷомеа
Дар сиёсати дохилии кишвар ҷойгоҳи муҳими Пешвои миллат эҳёи ҳофизаи таърихӣ, забон, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ мебошад. Бунёди муҷассамаҳо ва ёдгориҳои миллӣ, эҳёи ҷашнҳои таърихӣ, рушди илм ва маориф, инчунин арҷгузорӣ ба мероси тамаддуни ориёӣ – ҳамаи ин боиси таҳкими ҳувияти миллӣ ва рӯҳияи давлатсозии тоҷикон гардид.
Модернизатсияи иқтисодӣ ва инфрасохторӣ
Дар даврони роҳбарии Эмомалӣ Раҳмон раванди модернизатсияи иқтисодии Тоҷикистон ба марҳалаи босуръат ворид шуд. Аз ҷумла:
- Сохтмон ва таҷдиди нерӯгоҳҳои барқи обӣ, махсусан НБО-и Роғун - ки барои истиқрори амнияти энергетикӣ аҳамияти тақдирсоз дорад;
- Рушди долонҳои нақлиётӣ ва баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ;
- Саноатсозии босуръат, баланд бардоштани иқтидори истеҳсолӣ ва рушди бахши коркард;
- Амнияти озуқаворӣ, ки яке аз чор ҳадафи стратегӣ мебошад.
Ин ислоҳот сиёсати нави иқтисодиро ба вуҷуд оварда, муносибатҳои бозорӣ, низоми бонкӣ, пулию буҷетӣ ва гумрукро муосир гардонд.
Истиқрори муносибатҳои байналмилалӣ ва ташаббусҳои глобалӣ
Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат дар арсаи байналмилалӣ мавқеи арзанда пайдо кард. Давлат ҳамчун пуштибони ташаббусҳои муҳими глобалӣ, бахусус дар масъалаҳои захираҳои об, амнияти экологӣ ва рушди устувор, шинохта мешавад.
Бо ташаббуси Тоҷикистон Маҷмаи Умумии СММ солҳои 2003, 2005-2015, 2013, 2018-2028 ба мавзӯи об бахшид. Ин иқдомҳо таҷрибаи Тоҷикистонро ба як модели умумибашарӣ табдил доданд.
Тоҷикистон ҳамчунин дар ҳалли мушкилоти минтақа, аз ҷумла бӯҳрони экологӣ дар ҳавзаи баҳри Арал, фаъолона саҳм мегузорад.
Модернизатсияи сиёсӣ ва иҷтимоӣ
Пешбурди ислоҳоти сиёсӣ дар Тоҷикистон ба ташаккули низоми демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ асос гузошт. Ин раванд ба рушди устувори ҷомеаи шаҳрвандӣ, вусъати фазои маънавӣ, рушди озоди андеша ва фаъолияти институтҳои сиёсӣ шароити мусоид фароҳам овард.
Ҷомеаи муосир ва ҷараёни модернизатсия
Модернизатсия ҳамчун раванд аз таҳаввули амиқи иқтисодӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ иборат аст. Он мегузаронидани ҷомеаи анъанавӣ ба ҷомеаи муосир буда, дарбаргирандаи инкишофи техника, истеҳсолот, муносибатҳои меҳнатӣ, идоракунии давлат ва сатҳи зиндагии мардум мебошад.
Таҷрибаи Тоҷикистон дар ин замина як намунаи хоси модернизатсияи давлати пасоконфликтӣ ба шумор меравад, ки тавонист дар муҳити мушкил ба сатҳи нави рушди устувор бирасад.
Хулоса
Саҳми Эмомалӣ Раҳмон дар навсозӣ ва тараққиёти ҷомеаи тоҷик, дар таҳкими сулҳ ва ваҳдат, боло бурдани нуфузи байналмилалии Тоҷикистон ва ташаккули модели муосири давлатдорӣ бесобиқа аст. Ӯ ҳамчун меъмори давлати навин, ҳомии ҳувияти миллӣ ва роҳнамои ҷомеаи тоҷик ба сӯи рушди устувор шинохта мешавад.
Давраи роҳбарии ӯ саҳифаи пуршараф дар таърихи Тоҷикистон буда, роҳандозии ҳадафҳои стратегӣ ва таҳкими истиқлолияти давлатӣ марҳила ба марҳила самараи воқеӣ ба бор овардааст.
ДАВЛИЁРОВА Сафаргул Тешаевна, ходими пешбари илмии Шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақили
Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ, номзади илмҳои фалсафа, дотсент

ОЛИМОНИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО ВАЗИФАДОРАНД, КИ ДАР ИҶРОИ СЕ ҲАДАФИ СТРАТЕГИИ ДАВЛАТ – ТАЪМИНИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ЭНЕРГЕТИКӢ, РАҲОӢ АЗ БУНБАСТИ КОММУНИКАТСИОНӢ ВА ҲИФЗИ АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРИИ МАМЛАКАТ НАҚШИ ФАЪОЛОНА ДОШТА БОШАНД.
News
Таҷлили тантанавии ҷашни Наврӯз дар Институти физикаю техникаи ба номи С.У. Умарови АМИТ
Бо фарорасии баҳори нозанин ва эҳёи табиат, санаи 4-уми апрели соли 2026 дар Институти физикаю техникаи ба номи С.У. Умарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷашни Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати хоса таҷлил гардид.
Дар чорабинии идона президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академики Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт тамоми кормандонро ба муносибати ҷашни Наврӯз табрик намуда, ба кормандон ва мардуми шарифи Тоҷикистон дар фаъолияташон муваффақиятҳои некро таманно намуд.
Бояд гуфт, ки устодон ва кормандони Институт дар ҷашни наврӯзӣ фаъолона иштирок намуданд ва дар он фазои идонаву рӯҳияи баланди миллӣ ҳукмфармо гардид.
Барномаи фарҳангӣ аз намоиши анъанаҳои миллӣ, сурудҳои дилнишин ва рақсу бозӣ иборат буд. Ҳамзамон, дастархони наврӯзӣ бо хӯрокҳои миллии тоҷикӣ ороста гардида, меҳмонон аз он баҳравар шуданд.
Роҳбарияти Институт ҳозиринро ба муносибати ҷашни Наврӯз табрик намуда, ба ҳамаи онҳо саломатӣ, саодатмандӣ ва дастовардҳои навро таманно намуд.
ТАҶЛИЛИ ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАВРӮЗ ДАР ИНСТИТУТИ МАТЕМАТИКАИ БА НОМИ АКАДЕМИК А. ҶӮРАЕВИ АМИТ
Санаи 2-уми апрели соли 2026 дар Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба ҷашни байналмилалии Наврӯз чорабинии бошукӯҳи идона баргузор гардид.
Чорабиниро президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ифтитоҳ намуда, зимни суханронии худ таъкид доштанд, ки Наврӯз яке аз қадимтарин ва пурғановатарин ҷашнҳои тамаддуни башарӣ буда, рамзи эҳёи табиат, оғози зиндагии нав ва пирӯзии некиву рӯшноӣ бар бадиву торикӣ мебошад. Мавсуф зикр намуданд, ки маҳз бо сиёсати хирадмандонаи давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва талошҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷашни Наврӯз мақоми байналмилалӣ касб намуда, имрӯз дар арсаи ҷаҳон ҳамчун рамзи сулҳ, ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмии мардумон пазируфта шудааст.
Сипас, директори Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви АМИТ, н.и.ф.м. Раҳимзода Алишер Орзу суханронӣ намуда, иброз доштанд, ки Наврӯз ҷашни покизагӣ, дӯстӣ ва эҳёи арзишҳои миллӣ буда, мардумро ба ваҳдат, созандагӣ ва ободкорӣ ҳидоят менамояд. Ҳамчунин таъкид гардид, ки кормандони соҳаи илм низ дар баробари дигар қишрҳои ҷомеа дар рушди кишвар ва ҳифзи арзишҳои миллӣ саҳми назаррас доранд.
Дар ин айём табиат эҳё гардида, замин қабои сабз ба бар мекунад ва инсон бо рӯҳияи нав ба зиндагӣ қадам мегузорад. Наврӯз бо суннатҳои неки миллӣ, аз ҷумла оростани хони «Ҳафтсин» ва «Ҳафтшин», пухтани суманак, баргузории бозиҳои миллӣ ва эҳтироми арзишҳои фарҳангӣ, шукӯҳи хоса дорад.
Ҳамзамон, саҳни Институт бо шиору овезаҳои наврӯзӣ, намунаҳои ҳунарҳои мардумӣ, аз қабили чакандӯзӣ, атласу адрасбофӣ, асбобҳои мусиқии миллӣ ва оростани дастархони наврӯзӣ, аз ҷумла «Ҳафтсин» ва «Ҳафтшин», зебу зинат дода шуда, ба маърази тамошобинон гузошта шуд.Дар чорабинии идона олимону кормандон ва меҳмонон фаъолона иштирок намуда, барномаи фарҳангӣ фазои идонаро боз ҳам рангин намуд.
Дар фарҷоми чорабинии тантанавӣ як қатор кормандони фаъол ва меҳмонони гиромӣ барои саҳми арзанда дар ташкил ва баргузории чорабинии наврӯзӣ, иштироки фаъолона ва ҳисси баланди масъулиятшиносӣ бо ифтихорнома ва сипосномаҳои Институт сарфароз гардонида шуданд. Ҳамзамон ба ҳамаи иштирокчиён барои саҳмгузорӣ дар ободонӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ изҳори сипос ва миннатдорӣ баён гардид.
Имрӯз, 2 апрел дар толори Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон доир ба фаъолияти илмии узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Файзиев Абдулҳақ Раҷабович семинари илмӣ-амалӣ дар мавзуи «Саҳми Файзиев Абдулҳақ дар рушди илми геологияи тоҷик» баргузор гардид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии иброз дошт, ки имрӯзҳо давлату ҳукумати кишвар ба омӯзишу ошкор намудани канданиҳои фоиданоки сарзаминамон диққати махсус зоҳир менамоянд. Сарвари давлат, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соҳаи геологияро яке аз самтҳои афзалиятноки пешбурди иқтисоди кишвар медонанд. Зеро дар стратегияву барномаҳои давлатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ин нуктаҳо возеҳ дарҷ гардидаанд. Аз ҷумла, Барномаи давлатии рушди соҳаи геология барои солҳои 2021-2030 аз ҷониби Ҳукумат қабул гардидааст ва иҷрои ҳар як банди ин барнома имрӯз аз шумо – геологони тоҷик вобастагии комил дорад.
Таъкид гардид, ки саҳми Файзиев Абдулҳақ Раҷабович ҳамчун як фарди ватандӯст дар кашфи конҳо ва сарватҳои табиӣ хеле бузург аст. Мавсуф тайи солҳои тӯлонии фаъолияти пурсамари худ чандин конҳои канданиҳои фоиданок, аз ҷумла конҳои флюорити Тунихарв, Азрек ва Саркори Шарифро кашф намудаанд. Дар асарҳои илмии худ олими забардасти тоҷик А.Р. Файзиев бори нахуст нишон доданд, ки на танҳо Тоҷикистони Марказӣ, балки Помир ҳам минтақаи муҳими маъдани флюорит мебошад. Устод А.Р. Файзиев нахустин шуда дар Тоҷикистон намуди нави падидаҳои маъданиро, хосса металлҳо ва элементҳои нодир – карбонатитҳоро тавсиф карданд, ки дар онҳо захираҳои бузурги ин намуди унсурҳо мавҷуд аст.
Зикр гардид, ки асарҳои сершумори чопшудаи Файзиев Абдулҳақ Раҷабович ба соҳаи минералогия, термобарогеокимиё ва шароити пайдоиши конҳои оҳан, тилло, нуқра, сурб, руҳ, оникси мармарӣ, аметист, барит ва ғайра бахшида шудаанд. Профессор Файзиев А.Р. нахустин шуда дар массивҳои ишқории Дункелдик (Помири Шарқӣ) ва Дараи Пиёз (Тоҷикистони Марказӣ) карбонатитҳоро кашф ва муфассал омӯхтаанд. Дар кони Дункелдик захираҳои азими флюориту элементҳои нодир ва дар мавзеи Дараи Пиёз пайдоишоти нави карбонатиро бори нахуст устод А.Р. Файзиев бо ҳамроҳии шогирдонашон ошкор кардаанд. Ба карбонатитҳо хелҳои гуногуни унсурҳо, аз қабили элементҳои нодир ва радиоактивӣ, ниобий, тантал, сиркон ва металлҳои ранга хосанд.
Гуфта шуд, ки ин олими соҳаи геология дар самти омода намудани кадрҳои баландихтисоси илмӣ низ саҳми беандоза бузург гузоштаанд. То лаҳзаҳои вопасини ҳаёти худ профессор Файзиев А.Р. ба арсаи илму истеҳсолот 22 номзади илм ва 2 доктори илмҳои геология ва минералогияро тарбия намуданд.
Қайд шуд, ки профессор Файзиев Абдулҳақ дар ҳаёти ҷамъиятӣ фаъолона иштирок дошта, Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ мекарданд. Ӯ узви Ассотсиатсияи кристаллографҳои Аврупо, раиси бахши тоҷикистонии Иттиҳодияи термобарогеокимиёшиносонии Осиё, Уқёнуси Ором ва кишварҳои ИДМ, узви зеркомиссияи Осиёи Марказии Комиссияи иктишофии минералогӣ ва харитакашии кишварҳои ИДМ, узви Комиссияи давлатии ҷоизаи ба номи Абуалӣ ибни Сино дар соҳаи илм ва техника, узви комиссияи методии Ҷамъияти умумирусиягии минералогӣ ва Шурои петрографии Осиёи Миёна буданд.
Дар идома директори Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Сафарализода Носир, намояндаи сардори Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини вазири энергетика ва захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон Шарифа Худобахш, ҳамчунин дигар олимону муҳаққиқони соҳаи геология баромад намуда, дар бораи аҳамияти фаъолияти илмии Файзиев Абдулҳақ Раҷабович, саҳми ӯ дар таҳқиқи конҳо ва рушди соҳаи геология дар Тоҷикистон суханронӣ карданд. Ҳамзамон иштирокдорони семинар таъкид намуданд, ки дастовардҳои профессор Файзиев на танҳо барои илми геология, балки барои рушди иқтисоди миллӣ ва омӯзиши сарватҳои табиӣ хеле муҳим мебошанд.
БА ИСТИФОДА ДОДАНИ МАРКАЗИ МОНИТОРИНГИ СЕЙСМИКӢ ДАР ИНСТИТУТИ ГЕОЛОГИЯ, СОХТМОНИ БА ЗАМИНҶУНБӢ ТОБОВАР ВА СЕЙСМОЛОГИЯИ АМИТ
Имрӯз, 2 апрел дар Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо иштироки президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ва дигар олимону меҳмонон Маркази мониторинги сейсмикӣ, ки бо таҷҳизоти муосир муҷаҳҳаз гардонида шудааст, ба истифода дода шуд.
Таъкид гардид, ки ҳадафи асосии Маркази мониторинги сейсмикии Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон пеш аз ҳама ба роҳ мондани мониторинги шабонарӯзии сейсмикӣ мебошад, ки сабт ва коркарди ҳамаи ҳодисаҳои сейсмикиро дар Тоҷикистон дар реҷаи вақти воқеӣ (real-time) дар бар мегирад, инчунин муайян кардани координатаҳои манбаи заминларза (эпитсентр), чуқурӣ ва магнитудаи он бо истифода аз годографҳои маҳаллӣ, ташкил ва пешбурди пойгоҳи додаҳои сейсмикӣ барои таҳқиқоти илмии оянда ва омӯзишу тайёр намудани кадрҳои ҷавони техникӣ ва илмиро таъмин мекунад.
Зикр гардид, ки дар айни замон дар Маркази мониторинги сейсмикӣ ду навъи стансияҳои сейсмикӣ барои сабти заминларзаҳо ва муайян намудани параметрҳои онҳо истифода мешаванд. Аз ҷумла, стансияҳои рақамии васеъдиапазони сейсмикӣ барои сабти пайваста ва дақиқи доираи васеи ларзишҳои сейсмикӣ (аз заминларзаҳои дур то микроларзишҳо) пешбинӣ гардида, маълумоти бадастомада барои муайян ва баҳогузории режими сейсмикии минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон, омӯзиши сохтори геологии Замин, фаъолиятнокии шикастҳои тектоникӣ ва гузаронидани таҳқиқоти муҳандисию геологӣ истифода бурда мешавад.
Ҳамзамон, таҷҳизот барои сабти ларзишҳои шадиди сейсмикӣ (акселерометрҳо) имконият медиҳад, ки ларзишҳои сахти замин ва вибратсияи сохтмонҳо ҳангоми заминларза ба таври миқдорӣ ба қайд гирифта шаванд. Ин таҷҳизот суръат ва тезшавии мавҷҳои сейсмикиро дар замин сабт намуда, барои баҳодиҳии хатари сейсмикӣ, таҳлили рафтори биноҳо, тарҳрезии иншооти ба заминларза устувор ва инчунин огоҳсозии бармаҳал аз офатҳои табиӣ, аз ҷумла фурӯравии инфрасохтор ва лағжиши кӯҳпораҳо, истифода мегардад.
Ёдовар мешавем, ки иқдоми Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷиҳати таъсиси Маркази мониторинги сейсмикӣ дар Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмология дар таърихи 75-солаи Академия бори аввал буда, қадами муҳим дар самти таҳкими инфрасохтори илмӣ-таҳқиқотӣ ва рушди соҳаи сейсмология дар кишвар маҳсуб меёбад. Ин иқдом барои баланд бардоштани сатҳи омӯзишу таҳқиқоти равандҳои сейсмикӣ, таъмини амнияти сейсмикӣ ва омодагии муассир ба ҳолатҳои фавқулода заминаи мусоид фароҳам меорад.
ТАҶЛИЛИ ҶАШНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАВРӮЗ ДАР ИНСТИТУТИ МАТЕМАТИКАИ БА НОМИ АКАДЕМИК А. ҶӮРАЕВИ АМИТ
Санаи 2-уми апрели соли 2026 дар Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба ҷашни байналмилалии Наврӯз чорабинии бошукӯҳи идона баргузор гардид.
Чорабиниро президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ифтитоҳ намуда, зимни суханронии худ таъкид доштанд, ки Наврӯз яке аз қадимтарин ва пурғановатарин ҷашнҳои тамаддуни башарӣ буда, рамзи эҳёи табиат, оғози зиндагии нав ва пирӯзии некиву рӯшноӣ бар бадиву торикӣ мебошад. Мавсуф зикр намуданд, ки маҳз бо сиёсати хирадмандонаи давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва талошҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷашни Наврӯз мақоми байналмилалӣ касб намуда, имрӯз дар арсаи ҷаҳон ҳамчун рамзи сулҳ, ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмии мардумон пазируфта шудааст.
Сипас, директори Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви АМИТ, н.и.ф.м. Раҳимзода Алишер Орзу суханронӣ намуда, иброз доштанд, ки Наврӯз ҷашни покизагӣ, дӯстӣ ва эҳёи арзишҳои миллӣ буда, мардумро ба ваҳдат, созандагӣ ва ободкорӣ ҳидоят менамояд. Ҳамчунин таъкид гардид, ки кормандони соҳаи илм низ дар баробари дигар қишрҳои ҷомеа дар рушди кишвар ва ҳифзи арзишҳои миллӣ саҳми назаррас доранд.
Дар ин айём табиат эҳё гардида, замин қабои сабз ба бар мекунад ва инсон бо рӯҳияи нав ба зиндагӣ қадам мегузорад. Наврӯз бо суннатҳои неки миллӣ, аз ҷумла оростани хони «Ҳафтсин» ва «Ҳафтшин», пухтани суманак, баргузории бозиҳои миллӣ ва эҳтироми арзишҳои фарҳангӣ, шукӯҳи хоса дорад.
Ҳамзамон, саҳни Институт бо шиору овезаҳои наврӯзӣ, намунаҳои ҳунарҳои мардумӣ, аз қабили чакандӯзӣ, атласу адрасбофӣ, асбобҳои мусиқии миллӣ ва оростани дастархони наврӯзӣ, аз ҷумла «Ҳафтсин» ва «Ҳафтшин», зебу зинат дода шуда, ба маърази тамошобинон гузошта шуд.Дар чорабинии идона олимону кормандон ва меҳмонон фаъолона иштирок намуда, барномаи фарҳангӣ фазои идонаро боз ҳам рангин намуд.
Дар фарҷоми чорабинии тантанавӣ як қатор кормандони фаъол ва меҳмонони гиромӣ барои саҳми арзанда дар ташкил ва баргузории чорабинии наврӯзӣ, иштироки фаъолона ва ҳисси баланди масъулиятшиносӣ бо ифтихорнома ва сипосномаҳои Институт сарфароз гардонида шуданд. Ҳамзамон ба ҳамаи иштирокчиён барои саҳмгузорӣ дар ободонӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ изҳори сипос ва миннатдорӣ баён гардид.
Имрӯз, 1 апрел дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷашни Наврӯзи байналмилалӣ бо як шукӯҳу шаҳомати хосса таҷлил гардид. Ба ин муносибат дар саҳни бинои Раёсати Академия барномаи фарҳангиву идона баргузор гардида, кормандону олимони муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ бо рӯҳияи баланди идона иштирок намуданд.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бори дигар тамоми олимону кормандонро ба ҷашни байналмилалии Наврӯз табрику таҳният хонда иброз дошт, ки таҷлили бошукӯҳи ҷашни Наврӯз ва мақоми байналмилалӣ касб намудани он дар баробари эҳёи арзишҳои дигари моддию маънавии мо - тоҷикон аз ибтикороти наҷиб ва сиёсати фарҳангии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буда, барои муаррифии шоистаи давлату миллати мо дар арсаи ҷаҳонӣ заминаи мусоид фароҳам овардааст.
Таъкид гардид, ки Наврӯз яке аз куҳантарин ва пуршукуҳтарин ҷашнҳои мардуми тоҷик ва дигар халқҳои ориёитабор ба ҳисоб меравад. Ин ҷашн таърихи бисёр қадимӣ дошта, ба андешаи муҳаққиқон, беш аз панҷ-шаш ҳазор солро дар бар мегирад. Калимаи «Наврӯз» аз ду вожа — «нав» ва «рӯз» таркиб ёфта, маънои «рӯзи нав», «оғози нав» ва «саршавии зиндагии тоза»-ро ифода мекунад. Наврӯз ҳамеша бо фарорасии фасли баҳор ва баробар шудани шабу рӯз таҷлил мегардад. Дар ин айём табиат аз хоби зимистон бедор мешавад, дарахтон сабз мегарданд, гулҳо мешукуфанд ва зиндагии нав оғоз меёбад. Аз ҳамин сабаб Наврӯз барои мардум рамзи эҳё, навсозӣ, умед ва шодӣ ба фардои зиндагӣ мебошад.
Қайд гардид, ки таърихи пайдоиши Наврӯз ба давраҳои хеле қадим, ба замони тамаддуни ориёӣ мансуб дониста мешавад. Дар сарчашмаҳои таърихӣ ва асотири қадимӣ иброз мегардад, ки Наврӯз ҳанӯз дар замони подшоҳи афсонавӣ Ҷамшед таҷлил карда мешуд. Мувофиқи ривоятҳо, Ҷамшед, пас аз он ки бар сармо ва торикӣ пирӯз шуд, рӯзи навро ҳамчун оғози соли нав эълон намуд ва мардум он рӯзро бо шодию нишот ҷашн гирифтанд. Аз ҳамон вақт ин рӯз ҳамчун рӯзи мубораку фархунда ва рамзи табиат дар байни мардум машҳур гардид.
Гуфта шуд, ки бисёр донишмандон ва таърихнигорон бар ин назаранд, ки Наврӯз на танҳо ҷашни мардумӣ, балки як ҷузъи муҳими фарҳанги бостонии халқҳои Шарқ мебошад. Дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла дар замони ҳукмронии Ҳахоманишиён ва Сосониён Наврӯз бо тантанаҳои бузург баргузор мегардид. Подшоҳон дар ин рӯз маросими бошукуҳ баргузор мекарданд, ба мардум туҳфаҳо медоданд ва мардум низ бо шодию хурсандӣ ҳамдигарро табрик мегуфтанд.
Зикр гардид, ки дар осори бисёр донишмандон ва шоирону адибони машҳури ҷаҳон низ дар бораи Наврӯз маълумоти ҷолиб ба назар мерасад. Масалан, донишманди бузурги Шарқ Абӯрайҳони Берунӣ дар китобҳои худ дар бораи пайдоиш ва анъанаҳои Наврӯз маълумоти арзишманд додааст. Ҳамчунин шоири бузурги тоҷику форс Абулқосим Фирдавсӣ дар асари машҳури «Шоҳнома» аз Наврӯз ҳамчун ҷашни фархунда ва рамзи пирӯзии нур бар торикӣ ёд кардааст. Ҳамчунин шоир ва ситорашиноси машҳур Умари Хайём низ дар «Наврӯзнома»-и худ ба аҳамияти ин ҷашн ишора намуда, Наврӯзро рамзи оғози зиндагии нав ва зебоии табиат медонад.
Қайд шуд, ки яке аз анъанаҳои муҳими Наврӯз пухтани суманак мебошад. Суманак аз гандуми сабзонида тайёр карда мешавад ва рамзи фаровонию баракату фаровонии зиндагӣ мебошад. Пухтани суманак одатан шабонарӯзӣ баргузор мегардад. Дар ин маросим занону духтарон ҷамъ омада, бо сурудхонӣ ва шодию нишот ин хӯроки рамзиро мепазанд. Ин оин яке аз суннатҳои зебои фарҳанги тоҷикон ба ҳисоб меравад ва то имрӯз дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон нигоҳ дошта шудааст. Дар баробари суманак оростани дастархони наврӯзӣ низ аз анъанаҳои қадима ба ҳисоб меравад. Ҳамчунин хони наврӯзӣ бо таомҳои идонаи «ҳафт син» ва «ҳафт шин» ва ашёи рӯзгор оро дода мешавад. Ҳар яке аз ин таомҳо ва ашё ба худ рамзи муайян дошта, ифодагари файзу баракати зиндагӣ мебошанд.
Дар идомаи чорабинӣ бахшида ба ҷашни байналмилалии Наврӯз ғолибони мусобиқаҳои варзишӣ, ки бо маҳорати баланд, иродаи қавӣ ва рӯҳияи варзишӣ баромад намуданд, бо туҳфаҳои хотиравӣ ва ифтихорномаҳо қадршиносӣ мегарданд. Ҳамзамон, ду нафар аз фаъолон барои саҳми арзанда дар рушди соҳаи маориф бо нишони “Аълочии маориф” ва Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида мешаванд.
Сипас, дар чорабинии идона ҳунармандони шинохтаи ҷумҳурӣ ҳунарнамоӣ намуда, бо сурудҳои рангинашон хотири ҳозиринро шод намуданд.
Имрӯз, 1 апрел ба ифтихори ҷашни байналмилалии Наврӯз дар саҳни бинои Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аз ҷониби олимону кормандони муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотии Академия хони «Наврӯзӣ» бо риояи суннату анъанаҳои миллӣ, иборат аз ҳафтсину ҳафтшин ороста шуд.
Зимни боздид роҳбарияти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва олимону кормандон аз хони наврӯзии муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ боздид намуда, бо тарзи оростани дастархонҳо, суннатҳои наврӯзӣ ва намунаҳои ҳунару фарҳанги миллӣ, ки аз ҷониби ҳар як муассиса муаррифӣ гардиданд, аз наздик шинос шуданд.
Таъкид гардид, ки Наврӯз ҳамчун ҷашни бостонӣ ва рамзи эҳёи табиат, сулҳу дӯстӣ ва ҳамбастагии мардумон мақоми вижа дошта, дар замони Истиқлоли давлатӣ таҳти сиёсати фарҳангпарваронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон боз ҳам арҷу эҳтироми бештар пайдо намудааст.
Қайд гардид, ки оростани хони наврӯзӣ яке аз анъанаҳои қадимии мардуми тоҷик ба шумор рафта, он рамзи фаровонӣ, покизагӣ, некӣ ва оғози соли нави кишоварзӣ маҳсуб меёбад. Дар ин росто, кормандони муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотии Академия бо эҳтиром ба мероси фарҳангии ниёгон ва суннатҳои миллии халқи тоҷик дастархонҳои наврӯзиро бо маҳорати хоса ва тарзи хоси миллӣ оро дода, таомҳои анъанавӣ, шириниҳо ва маҳсулоти гуногуни рамзиро пешкаш намуданд.
Чорабинӣ дар фазои гарму самимӣ ва руҳияи баланди идона баргузор гардида, бори дигар аз эҳтирому арҷгузории олимону кормандони муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ба арзишҳои миллӣ, фарҳанги ғанӣ ва суннатҳои неки халқи тоҷик шаҳодат дод. Ин гуна ташаббусҳо дар баробари таҳкими худшиносии миллӣ, инчунин ба муаррифии суннатҳои қадимаи наврӯзӣ ва ҳифзу тарғиби фарҳанги миллӣ мусоидат менамоянд.