НАҚШИ АГРЕГАТИ ҲАФТУМИ НБО-И НОРАК ДАР БАЛАНД БАРДОШТАНИ ИҚТИДОРИ ИСТЕҲСОЛӢ ВА ТАҲКИМИ ИСТИҚЛОЛИ ЭНЕРГЕТИКӢ
Саҳми Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар рушди соҳаи энергетика ҳамчун яке аз омилҳои калидии таъмини истиқлоли энергетикӣ ва пешрафти иқтисодии кишвар муҳим ва арзишманд арзёбӣ мегардад. Дар шароите, ки пас аз ба даст овардани истиқлол, кишвар бо норасоии ҷиддии неруи барқ рӯ ба рӯ гардид.
Сиёсати пайгирона ва дурбинонаи Пешвои миллат ба рушди гидроэнергетикаи кишвар заминаи устувор гузошт. Дар ин замина, татбиқи лоиҳаҳои бузург, аз ҷумла таҷдид ва навсозии Неругоҳи барқи обии Норак ва сохтмони Неругоҳи барқи обии Роғун, ба самти афзалиятнок табдил ёфт. Ин иқдомҳо барои афзоиши иқтидори истеҳсол, коҳиши вобастагӣ аз манбаъҳои беруна ва таъмини рушди устувори иқтисоди миллӣ мусоидат намуданд.
Бо татбиқи барномаҳои дарозмуддати давлатӣ ва ҷалби сармоягузории дохиливу хориҷӣ, заминаи техникию технологӣ ва низоми идоракунии соҳа ба таври назаррас такмил ёфта, истифодаи технологияҳои муосир, баланд бардоштани самаранокии истеҳсол ва коҳиши талафоти энергетикӣ ба беҳтар гардидани нишондиҳандаҳои иқтисодӣ-энергетикӣ мусоидат намуд.
Дар сатҳи байналмилалӣ низ нақши Пешвои миллат назаррас буда, ташаббусҳо дар самти истифодаи оқилонаи захираҳои об ва рушди «энергияи сабз» Тоҷикистонро ба кишвари фаъол дар дипломатияи обиву энергетикӣ табдил додааст. Ин раванд барои таҳкими мавқеи кишвар дар бозори минтақавии неруи барқ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ шароити мусоид фароҳам овардаст. Аз ҷиҳати иҷтимоӣ, татбиқи сиёсати энергетикӣ ба беҳтар шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ, таъмини дастрасии устувор ба неруи барқ ва рушди инфрасохтор мусоидат намуд, ки ба таҳкими суботи иҷтимоӣ таъсири мусбат расонд.
Пас аз анҷоми корҳои таҷдиду навсозӣ дар неругоҳ, иқтидори истеҳсолии гидроагрегатҳо афзоиш ёфта, имконият фароҳам омад, ки дар як шабонарӯз то 8 миллион киловатт-соат неруи барқ истеҳсол карда шавад. Раванди таҷдиди техникии НБО-и Норак аз соли 2019 идома дошта, то имрӯз се агрегати он пурра навсозӣ гардидааст. Дар натиҷа иқтидори умумии неругоҳ 260 МВт зиёд шудааст, ки аз иқтидори пурраи Неругоҳи барқи обии Сангтуда-2 бештар мебошад. Дар баробари ин, барномаи навсозии неругоҳҳои амалкунандаи кишвар имкон медиҳад, ки муҳлати истифодаи онҳо то 70-80 соли дигар тамдид шуда, сатҳи эътимоднокӣ ва самаранокӣ баланд бардошта шаванд. Ин тадбирҳо заминаи устувори рушди энергетикаи миллӣ ва густариши истеҳсоли неруи «сабз»-ро фароҳам меорад.
Дар ин замина, ба истифода додани агрегати 7-ум ҳамчун намунаи равшани сиёсати самараноки энергетикӣ арзёбӣ мегардад. Ба кор даромадани он иқтидори истеҳсолиро ба таври назаррас афзоиш дода, нишон медиҳад, ки навсозии техникӣ метавонад бе сохтмони иншооти нав низ натиҷаҳои назаррас ба бор орад. Муқоиса бо Неругоҳи барқи обии Сангтуда-1 нишон медиҳад, ки иқтидори иловагии чунин агрегатҳо дар баъзе ҳолатҳо ба нишондиҳандаҳои як неругоҳи миёнаиқтидор баробар мегардад.
Сиёсати энергетикии амалишаванда ба баланд бардоштани самаранокии иқтидорҳои мавҷуда, рушди устувори иқтисодӣ ва таҳкими истиқлолияти энергетикии кишвар мусоидат намуда, Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ ба кишвари дорои имкониятҳои васеи содироти неруи барқ табдил дода, барои рушди минбаъдаи содироти он шароити мусоид фароҳам овардааст.
Натиҷаҳои татбиқи сиёсати энергетикии кишвар нишон медиҳанд, ки таҷдид ва навсозии иқтидорҳои мавҷуда, аз ҷумла агрегатҳои Неругоҳи барқи обии Норак, ба афзоиши самаранокии истеҳсол ва таҳкими устувории низоми энергетикӣ мусоидат намуда, ин раванд на танҳо иқтидори техникии соҳа, балки сатҳи эътимоднокии таъминоти барқро низ боло бурда, барои рушди иқтисоди миллӣ заминаи мусоид фароҳам овардааст. Ҳамзамон, истифодаи оқилонаи захираҳои гидроэнергетикӣ ва татбиқи лоиҳаҳои стратегӣ ба таҳкими мавқеи Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои неруи бузурги энергетикии «сабз» дар минтақа мусоидат намуда, дурнамои рушди минбаъдаи соҳа ва густариши ҳамкориҳои байналмилалиро тақвият мебахшад.
Алиев Фирдавс – муовини директори Институти масъалаҳои об,
гидроэнергетика ва экологияи Академияи милли илмҳои Тоҷикистон
Имрӯз, 13 март дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ибтикори Институти фалсафа ва сиёсатшиносии ба номи А.Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Конференсияи байналмилалии илмӣ-амалӣ дар мавзуи «Асосҳои институтсионалии ташаккули ҳувияти иҷтимоии аҳолӣ» баргузор гардид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академики Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки ҳувияти иҷтимоии аҳолӣ ҳамчун яке аз мафҳумҳои калидии илмҳои ҷамъиятшиносӣ дар шароити рушди иҷтимоиву фарҳангии имрӯза аҳаммияти боз ҳам бештар касб кардааст. Дар адабиёти илмиву назариявӣ мафҳуми «ҳувияти иҷтимоӣ» маъмулан ҳамчун эҳсоси мансубияти фарди инсон ба гурӯҳҳои муайяни иҷтимоӣ (аз қабили миллат, табақа, дин, маҳал, касб ва ғайра) таъриф мешавад.
Таъкид гардид, ки тавассути ҳувият шахс худро бо дигарон ҳамтақдир ва ҳамватан эҳсос намуда, аз дастовардҳо ва сарнавишти миллату ҷомеаи худ ифтихорманд мегардад. Ҳувият ба инсон илҳом мебахшад, ки бо ҷомеаи хеш робитаи маънавӣ дошта, барои ҳифзи арзишҳои умумиҷамъиятӣ масъул бошад. Барои халқи мо, ки тоза истиқлолияти давлатии худро таҳким бахшида истодааст, масъалаи ташаккули ҳувияти устувори миллӣ ва иҷтимоӣ аз ҷумлаи вазифаҳои аввалиндараҷа маҳсуб меёбад. Бинобар ин, мавзуие, ки имрӯз мавриди баҳси мо қарор гирифтааст, на танҳо аз дидгоҳи назария муҳим мебошад, балки барои татбиқи амалии сиёсати иҷтимоиву фарҳангӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа низ аҳаммияти бевосита дорад.
Гуфта шуд, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои ҳувияти миллӣ, ваҳдати ҷамъиятӣ ва худшиносии мардум ҳамеша зери таваҷҷуҳи махсуси роҳбарияти давлат қарор доранд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз рӯзҳои аввали истиқлолият эҳёи ҳувияти миллии тоҷикон ва таҳкими худшиносиву ваҳдати миллиро аз муҳимтарин ҳадафҳои сиёсати худ қарор доданд. Дар даврони пурталотуми ибтидои истиқлол маҳз талошҳои пайгиронаи ин абармарди давлат буд, ки давлати тоҷикон тавонист оташи ҷанги шаҳрвандиро хомӯш намуда, якпорчагии кишвар, сулҳу субот ва ваҳдати миллиро барқарор созад.
Қайд гардид, ки дар даврони истиқлол рамзҳо ва муқаддасоти давлатии мо – Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ – мавқеи хосса касб карданд. Парчами давлатии Тоҷикистон ҳамчун рамзи ҳувияти давлати соҳибистиқлоламон имрӯз дар маркази пойтахт бо баландии рекордӣ парафшон аст, ки ин манбаи эҳсоси ифтихори ҳар як шаҳрванд мебошад. Ҳамчунин, дар гӯшаву канори кишвар ба ифтихори абармардони таърихи миллат, аз ҷумла Исмоили Сомонӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ ва дигарон, пайкара ва маҷмааҳои бузургдошти онҳо бунёд гардидорҳои созанда ва рамзҳои муҳими давлатдории навини мо барои зинда нигоҳ доштани хотираи таърихӣ ва таҷассум намудани рӯҳи ҳувияти миллӣ хизмат мекунанд.
Зикр гардид, ки ҳувияти миллӣ пеш аз ҳама бар пояи забон, фарҳанг, таърих ва арзишҳои муштараки халқ шакл мегирад. Дар ин ҷода низ хизмати Пешвои миллат беназир аст. Бо ташаббуси бевоситаи Президенти кишвар, рукнҳои асосии фарҳанги миллии мо дар даврони истиқлол дубора эҳё ва инкишоф дода шуданд. Забони давлатӣ – забони тоҷикӣ – ҳамчун муҳимтарин унсури ҳувияти миллӣ таҳти ҳифзу пуштибонии доимии давлат қарор гирифта, барои рушди минбаъдаи он қонуни вижа, барномаҳо ва тамоми шароити зарурӣ фароҳам оварда шудааст.
Дар идома доктори илмҳои фалсафа, профессор Маҳмадизода Нозим Давлатмурод, директори Институти фалсафа ва сиёсатшиносии АМИТ дар мавзуи «Масъалаҳои фалсафии ташаккули ҳувияти миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» маъруза намуда, паҳлуҳои назариявии масъалаи ҳувияти миллӣ ва нақши онро дар рушди ҷомеаи муосири тоҷик шарҳ дод.
Ҳамчунин, доктори илмҳои сотсиология, профессор Волкова Олга Александровна, сарходими илмии Институти демографияи иҷтимоии Маркази федералии илмии таҳқиқоти сотсиологии Академияи илмҳои Федератсияи Россия, ба таври маҷозӣ дар мавзуи «Асосҳои назариявии таҳқиқи ҳувияти иҷтимоии аҳолии синни калонсол дар шароити тағйироти ноустувори геополитикӣ» суханронӣ намуда, ба масъалаҳои таҳқиқи ҳувияти иҷтимоии насли калонсол дар шароити тағйироти ҷаҳонӣ таваҷҷуҳ зоҳир кард.
Дар идомаи конференсия номзади илмҳои фалсафа Абилзода Гуландом Сардор дар мавзуи «Нақши оила дар тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ», доктори илмҳои фалсафа Каҳҳоров Ғаюр Ғафурович дар мавзуи «Ташаккули ҳувияти миллии аҳолии Тоҷикистон дар шароити муносибатҳои бозоргонӣ», инчунин номзади илмҳои сотсиология ва иқтисод, дотсент Ананченкова Полина Игоревна дар мавзуи «Нақши воситаҳои ахбори омма дар ташаккули ҳувияти иҷтимоӣ: дидгоҳи геронтологӣ ва масъалаи эйджизм» маърузаҳои худро пешниҳод намуданд.
Ҳамзамон, номзади илмҳои фалсафа, дотсент Мирзода Фирӯз Сафаралӣ, ходими калони илмии шуъбаи сотсиологияи Институти фалсафа ва сиёсатшиносии АМИТ дар мавзуи «Ҳувияти ҳуқуқӣ дар ҷомеаи муосир: таҳлили сотсиологӣ» баромад намуда, ҷанбаҳои иҷтимоии ташаккули ҳувияти ҳуқуқиро дар ҷомеаи муосир мавриди баррасӣ қарор дод.
Дар рафти муҳокимаҳо иштирокчиён таъкид намуданд, ки таҳқиқ ва омӯзиши масъалаҳои ҳувияти иҷтимоӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ аҳамияти махсус дошта, нақши ниҳодҳои иҷтимоӣ, оила, маориф, фарҳанг ва воситаҳои ахбори омма дар ташаккули шуури ҷамъиятӣ ва худшиносии миллӣ хеле муҳим мебошад.
ИШТИРОКИ ПРЕЗИДЕНТИ АМИТ ДАР КОНФРОНСИ ИЛМӢ - АМАЛИИ ПИРЯХҲО, ИҚЛИМ ВА ЗАХИРАҲОИ ОБӢ: МУШКИЛОТИ ОБӢ ВА ҲАМКОРИҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ
Имрӯз, 12 март дар ҳошияи ташаббусҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба масъалаҳои тағйирёбии иқлим, ҳифзи пиряхҳо ва таъмини амнияти экологиии инсоният дар Агентии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Конфронси миллии илмӣ-амалӣ зери унвони «Пиряхҳо, иқлим ва захираҳои обӣ: мушкилоти муосир ва ҳамкориҳои байналмилалӣ», бахшида ба “21 март — Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо баргузор гардид, ки дар рафти он намояндагони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазорату идораҳои ҷумҳурӣ, олимону коршиносони масоили обу иқлим, намояндагони як қатор созмону ташкилотҳои байналмиллалӣ ва ВАО иштирок доштанд.
Конфронс бо суханони ифтитоҳии Муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Зиёзода Сулаймон Ризоӣ, Раиси Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Шерализода Баҳодур Аҳмадҷон, президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, Франциска Фёгтли – муовини директори Дафтари ҳамкории Швейтсария дар Тоҷикистон, Виктор Лутиенко – Роҳбари Намояндагии Созмони байналмилалии муҳоҷират дар Тоҷикистон, Кишвар Абдулалишоев – Директори иҷроияи Фонди Оғохон дар Тоҷикистон ва дигар шахсони расмӣ оғоз гардид. Дар суханрониҳо таъкид карда шуд, ки ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ, рушди таҳқиқоти илмӣ, мониторинги захираҳои обӣ ва пиряхҳо, ҷалби ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳалли мушкилоти глобалии обу иқлим мусоидат намуда, Тоҷикистонро ҳамчун яке аз кишвари пешсаф дар дипломатияи ҳамкорӣ дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо ва иқлим дар сатҳи байналмилалӣ муаррифӣ намудааст.
Дар ҷараёни конфронс дар доираи ҷаласаҳои пленарӣ ва техникӣ як қатор мавзӯъҳои муҳим мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Аз ҷумла, масъалаҳои марбут ба «Ташаббуси миллии ҳифзи пиряхҳо ва криосфера: Харитаи роҳ барои татбиқ», «Ҳолати пиряхҳои Тоҷикистон: маълумоти илмӣ ва хатарҳои асосӣ», «Лоиҳаҳои минтақавӣ ва ҳамоҳангсозии байналмилалии таҳқиқоти криосфера», «Аҳамияти таҳқиқоти илмӣ ва мониторинг дар низоми “Пиряхҳо – захираҳои обӣ – қабули қарорҳо”» ва дигар мавзӯъҳои вобаста ба ҳифзи пиряхҳо муҳокима гардиданд.
Ҳадафи асосии конфронс ҳамоҳангсозии кӯшишҳои илмӣ, институтсионалӣ ва байналмилалӣ барои омӯзиш, мониторинг ва ҳифзи пиряхҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити тағйирёбии иқлим мебошад. Ҳамзамон дар доираи он афзалиятҳои татбиқи ташаббусҳои миллӣ ва байналмилалӣ дар соҳаи криосфера муайян гардида, натиҷаҳои конфронс барои таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ва таҳияи тавсияҳо дар самти ҳифзи пиряҳо ва омӯзиши криосфера ба Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» заминаи мусоид фароҳам меоранд.
Имрӯз, 11 март президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт аз боғи ботаникии шаҳри Кӯлоб — муассисаи илмию таҷрибавии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Маркази илмии Хатлон боздид ба амал овард.
Зимни боздид масъулини муассиса оид ба фаъолияти илмӣ-тадқиқотӣ, нигоҳдорӣ ва парвариши навъҳои гуногуни рустаниҳо, инчунин корҳои ободониву сабзкорӣ дар ҳудуди боғ маълумот пешниҳод намуданд. Ҳамзамон масъалаҳои рушди минбаъдаи фаъолияти илмӣ, ҳифзи гуногунии биологӣ ва беҳтар намудани шароити тадқиқотӣ дар боғи ботаникӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.
Таъкид гардид, ки боғи ботаникӣ ҳамчун пойгоҳи муҳими илмӣ дар омӯзиш, нигоҳдорӣ ва муаррифии сарватҳои набототии кишвар нақши муҳим дошта, тақвияти корҳои илмӣ ва густариши ҳамкориҳо дар ин самт зарур мебошад.
Бояд гуфт, ки Боғи ботаникии Кӯлоб ҳамчун муассисаи илмию таҷрибавии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон соли 1985 таъсис ёфтааст. Дар ин боғ олимон ба омӯзиш, нигоҳдорӣ ва парвариши навъҳои гуногуни рустаниҳо машғул буда, барои ҳифзи табиат ва рушди корҳои илмӣ тадқиқотӣ саҳм мегузоранд.
Ҳамзамон, зимни боздид роҳбарияти Академия ва дигар олимону кормандон дар маъракаи ниҳолшинонӣ иштирок намуданд. Дар доираи ин маърака дарахтони ҳамешасабз ва ороишӣ шинонида шуда, ин иқдом ҳамчун қадаме дар роҳи ободонии боғ ва ҳифзи муҳити зист арзёбӣ гардид.
ЭКСПЕДИТСИЯИ МУШТАРАК БАРОИ БАҲИСОБГИРИИ САРШУМОРИ БУЗИ МОРХӮР ДАР МИНТАҚАҲОИ ҶАНУБИ ТОҶИКИСТОН
Шурӯъ аз 24 феврали соли равон кормандони илмии Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е.Н.Павловский ва Институти биологии Помир ба номи Х.Ю. Юсуфбеков-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон якҷоя бо намояндагони Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Агентии хоҷагии ҷангали назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва як қатор ширкатҳои шикорӣ экспедитсияи муштаракро ҷиҳати баҳисобгирии саршумори бузи морхӯр (пармашох) оғоз намудаанд.
Бояд гуфт, ки ин тадқиқот дар ҳудуди ноҳияҳои Данғара, Шамсидин Шоҳин ва Дарвоз идома дошта, ҳадафи он муайян намудани вазъи паҳншавӣ ва шумораи ин намуди нодири ҳайвонот мебошад.
Қобили зикр аст, ки бузи морхӯр (пармашох) намуди осебпазир ба шумор рафта, ба Рӯйхати сурхи Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN Red List), Замимаи II-и Конвенсияи CITES ва инчунин ба Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил карда шудааст.
Ин ҳайвони нодир асосан дар баландиҳои 700 то 2700 метр аз сатҳи баҳр вомехӯрад. Минтақаҳои паҳншавии он шохаҳои ҷанубу ғарбии қаторкӯҳи Дарвоз (мавзеъҳои Яхчипун ва Яхчисор), қаторкӯҳҳои Ҳазрати Шоҳ (кӯҳҳои Кушониён, Сариғор, Хирманҷо, Кишт) ва инчунин қаторкӯҳи Вахш (кӯҳҳои Сарсарак)-ро дар бар мегирад.
Тибқи маълумоти пешакии Хадамоти геофизикии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, субҳи 8 марти соли 2026 соати тахминан 03:51 ба вақти маҳаллӣ дар ҳудуди кишвар бо қувваи тақрибан 4,4 бал заминларза ба амал омад.
Бино ба маълумот, маркази заминларза дар масофаи тақрибан 27 километр дуртар аз шаҳри Душанбе, дар минтақаи кӯҳии қаторкӯҳи Ҳисор ва наздики водии Варзоб ҷойгир будааст. Ларзишҳои зеризаминӣ дар баъзе минтақаҳои кишвар эҳсос шудаанд. Заминларза ҳамчунин дар қисматҳои алоҳидаи Ӯзбекистон низ эҳсос гардидааст.
Мутахассисони хадамоти геофизикӣ таъкид мекунанд, ки Тоҷикистон дар минтақаи фаъоли сейсмикӣ қарор дорад ва дар ҳудуди кишвар заминларзаҳои қувваашон гуногун мунтазам ба қайд гирифта мешаванд.
Тибқи маълумоти аввалия, талафоти ҷонӣ ва хисороти ҷиддӣ ба қайд гирифта нашудааст. Айни замон ниҳодҳои дахлдор вазъиятро зери назорат доранд.
Имрӯз, 6 март дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба Рӯзи Модар чорабинии идона таҳти унвони “Муҷассамаи гӯёи зиндагӣ” баргузор гардид Қабл аз оғози барномаи идона аз номи роҳбарияти Академия ба зиёда аз дусад нафар бонувон, ки дар соҳаҳои гуногуни илмӣ ва маъмурӣ фаъолият менамоянд, ҳамчун рамзи эҳтиром ва қадрдонӣ гулҳои баҳории идона тақдим гардид. Ин иқдоми рамзӣ нишонаи арҷгузорӣ ба нақши занон дар пешрафти илм, фарҳанг ва ҷомеа маҳсуб мегардад.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш таъкид дошт, ки Модар сарчашмаи хушкнашавандаи ҳаёт, олиҳаи ҳусн, ҳаёти бардавом, асоси ҳастии мо фарзандон, ишқи бепоён, баҳори бехазон, давлати ҷовидон аст. Модар ин баъди офаридгор офаранда аст, шахсе, ки дар зиндагӣ аз нахустин лаҳзаҳои ба дунё омадани инсон ӯро парасторӣ мекунад, ин модар аст ва ҳамин аст, ки аз лаҳзаҳои нахустини сари ҳокимият омаданашон Асогузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба шахсияти модар ва умуман баланд бардоштани мақому манзалати зан модар дар ҷомеа ва барои соҳибмаълумот намудани онҳо тамоми шароитҳои мусоидро фароҳам овардааст.
Таҷлили «Рӯзи Модар», ки ҳамасола дар рӯзҳои аввали фасли гулрези баҳор дар сатҳи давлатӣ ва бо тантанаву шукӯҳи хосса ҷашн гирифта мешавад, рамзи нафосату поксириштӣ, зебоӣ ва муҳаббату садоқат нисбат ба Зан -Модар мебошад, зеро ки Зан-Модар офарандаи ҳаёт, тарбиятгари наслҳо, ҳидоятгари наврасону ҷавонон ба роҳи нек ва пойдории оила мебошад.
Тавре Асосгузори сулҳу вахдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд, модарону занон ва бонувони кишвари азизи мо бо рафтори нек, андешаи солим ва маҳорату кордонии худ дар ободиву пешрафти Тоҷикистони маҳбубамон саҳми бузург доранд. Онҳо имрӯз дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат софдилона кору фаъолият менамоянд ва бо заҳмати бунёдкоронаву ташаббусҳои созандаашон барои рушди давлати соҳибистиқлоламон саъю талош мекунанд.
Таъкид гардид, ки Модар қиматтарин неъмати дунё, сарчашмаи муҳаббати бекарон ва ҳимматбаландтарин шахси башарият мебошад. Маҳз меҳри бепоён, навозиши гарму самимӣ ва дуоҳои неки ӯст, ки моро ба оламу одам ошно месозад, роҳи зиндагиро равшан мекунад ва ба қалбамон нуру умед мебахшад. Модар бо сабру таҳаммул, бо меҳру вафо ва бо садоқати беназир фарзанди худро ба камол мерасонад ва барои саодати ӯ тамоми ҳастии худро нисор месозад.
Дар идома академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, донишманди маъруф Кароматулло Олимов дар суханронии худ доир ба мақому манзалати зан-модар дар таъриху фарҳанги халқи тоҷик ибрози назар намуда, таъкид кард, ки дар тамаддуни бостонӣ ва анъанаҳои маънавии тоҷикон ҳамеша ба зан-модар эҳтироми хосса зоҳир мегардид. Ба гуфтаи ӯ, модар на танҳо сарчашмаи ҳаёт, балки тарбиятгари аввалини инсон, нигаҳбони арзишҳои ахлоқиву фарҳангӣ ва поягузори маънавиёти ҷомеа ба ҳисоб меравад.
Инчунин, дар чорабинӣ устодони шинохта — Аскар Ҳаким, Ҳасани Султон ва Қурбонова Ширин, ҳамзамон магистрантону докторантон бо суханрониҳо ва қироати шеърҳои пурмуҳтаво доир ба бузургӣ, мақом ва азамати зан-модар баромад намуданд. Дар шеърҳои қироатгардида модар ҳамчун рамзи муҳаббати бекарон, сарчашмаи меҳру шафқат ва поягузори маънавии зиндагӣ васф гардида, эҳсоси гарму самимии иштирокдоронро ба вуҷуд овард.
Дар қисми фарҳангии чорабинӣ ҳунармандони варзидаи ҷумҳурӣ бо иҷрои сурудҳои дилнишин ҳунарнамоӣ намуда, фазои идонаро боз ҳам рангину хотирмон гардониданд.
Мувофиқи ҳисобҳои астрономӣ Наврӯзи имсола рӯзи 20-уми марти соли 2026, соати 19:45:53 ба вақти Душанбе фаро мерасад, ки дар таърихи мо номи ин ҳодисаро “таҳвили сол” меномиданд.
Маҳз дар ҳамин лаҳза маркази қурси Офтоб дар ҳаракати зоҳирии худ аз нимкураи ҷанубии осмон ба нимкураи шимолӣ мегузарад ва нуқтаи буриши масири Офтоб (эклиптика, доират-у-лбуруҷ) ва хати истивои осмон (экватор)-ро нуқтаи эътидоли баҳорӣ меноманд.
Дар акси поён, ки тавассути барномаи Stellarium сохта шудааст, мавқеи Офтоб ба ҳолати лаҳзаи фарорасии Наврӯз нишон дода шудааст ва дида мешавад, ки Офтоб дар нуқтаи эътидол ва нуқтаи буриши хати истивои осмон ва доират-у-лбуруҷ қарор дорад.
Бӯризода Анвар Маҳмад, Ризои Баҳромзод
Институти астрофизикаи АМИТ
Дар бораи ба эҳтиёт рухсат додани хизматчиёни ҳарбие, ки муҳлати муқарраргардидаи хизмати ҳарбиро адо намудаанд ва даъвати навбатии шаҳрвандони солҳои таваллуди 1999-2008 Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хизмати ҳарбӣ Мутобиқи моддаи 7 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Д
Дар бораи ба эҳтиёт рухсат додани хизматчиёни ҳарбие, ки муҳлати муқарраргардидаи хизмати ҳарбиро адо намудаанд ва даъвати навбатии шаҳрвандони солҳои таваллуди 1999-2008 Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хизмати ҳарбӣ
Мутобиқи моддаи 7 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мудофиа» фармон медиҳам:
1. Хизматчиёни ҳарбие, ки муҳлати муқарраргардидаи хизмати ҳарбиро адо намудаанд, моҳҳои апрел-майи соли 2026 аз сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои сарҳадии Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои дохилии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои мудофиаи граждании Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, бригадаи посбоникунандаи сарраёсати иҷрои ҷазои ҷиноятии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, баталиони кишоварзии Агентии таъминоти амволи махсуси назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба эҳтиёт рухсат дода шаванд.
2. Моҳҳои апрел-майи соли 2026 шаҳрвандони ҷинси марди аз 18 то 27-сола, ки то рӯзи даъват ҳуқуқи ба таъхир андохтани муҳлати даъват ё озод будан аз даъват ба хизмати ҳарбиро надоранд, барои хизмат ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои сарҳадии Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои дохилии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳои мудофиаи граждании Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, бригадаи посбоникунандаи сарраёсати иҷрои ҷазои ҷиноятии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, баталиони кишоварзии Агентии таъминоти амволи махсуси назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон даъват карда шаванд.
4. Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, раисони комиссияҳои даъватии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳо бо иштироки намояндагони мақомоти амният ва корҳои дохилӣ даъвати шаҳрвандонро аз ҳисоби интихоби дақиқи даъватшавандагон ба қӯшунҳои сарҳадӣ, Гвардияи миллӣ ва қисмҳои ҳарбии таъиноти махсус, бо дарназардошти хусусиятҳои хоси хизмат дар ин воҳидҳо ва дар навбати аввал пуррагардонии онҳо амалӣ намоянд.
5. Раисони шаҳру ноҳияҳо якҷо бо комиссариатҳои ҳарбӣ бо мақсади амалӣ намудани муқаррароти моддаи 34 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ», даъвати муташаккилонаи шаҳрвандонро ба хизмати ҳарбӣ бо дарки масъулият ба роҳ монанд.
6. Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон омодагӣ ва рафти даъвати шаҳрвандонро ба хизмати ҳарбӣ ба таври васеъ инъикос намуда, хизмати ҳарбиро ҳамчун вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон тарғиб намоянд.
7. Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои муоинаи назоратии тиббии даъватшавандагоне, ки аз ҷониби комиссияҳои даъватии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳияҳо даъват шудаанд, табибону мутахассисони ботаҷрибаро сафарбар намояд.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон
ш. Душанбе
28 феврали соли 2026
№1143
