Вақте мо калимаи “Зан” –ро ба забон меорем, пеш аз ҳама дар тасаввур ва дарки мо мафҳумҳои МОДАР, ЗАН, ХОҲАР, ХОЛА, АММА, ДУХТАР, БИБӢ, ЯНГА ва ғайраҳо пайдо мегарданд. ки ҳар кадом барои мо мардон азизу муътабар мебошанд. Зеро дар тарбия ва ба камолрасии мо ҷой ва мақоми хосае доранд.
Зан дар рӯйи замин улгуи пуртоқатӣ, пуртаҳаммулӣ, бахшояндагӣ ва зебогӣ буда, дар вуҷуди нозукаш қудратмандӣ, сабрпешагӣ ва созандагиро ҷой додааст. Олими шинохтаи сатҳи ҷаҳонӣ, файласуф ва сотсиологи машҳури фаронсавӣ Август Конт занро чунин тасвир менамояд: “Зан барои башарият аз олитарин неъматҳои Худоист. Ӯ шабу рӯз нигаҳбони ҳаёту созандаи шахсият аст.”
Олими дигари сатҳи ҷаҳонӣ Жан жак Руссо файласуф ва нависандаи фаронсавӣ бошад роҷеъ ба нақши ҷомеа ва Зан чунин ақида дорад: “ Ҷомеае, ки ба зан-модар ғамхорӣ менамояд, ба ояндаи худаш ғамхорӣ менамояд. Давлате, ки нисбат ба модар-ин сарчашмаи ҳаёт ва бақои насли инсон бепарво бошад, ояндаи худро аз даст медиҳад.”
Дар ҷойи дигар мефармояд, ки: “Агар тамоми неъмати дунё аз байн биравад, ба шарте, ки Зан дар саҳнаи ҳаёт вуҷуд дошта бошад, зиндагӣ боз ҳам қобили таҳаммул аст”
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикстон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нисбати занон ва духтарони кишвар эҳтироми хосаеро қоил буда, барои онҳо ҳамеша ғамхорӣ менамоянд. Ҳоло ягон соҳае нест, ки дар он занҳо набошанд, дар баъзе соҳаҳо занҳо 60-70 фоизи кормандонро ташкил медиҳанд. Зани тоҷик имрӯз сиёсатмадор, намояндаи мардум дар парлумон, иқтисодчӣ, табиб, вазир, муаллима, ронанда ва ҳатто низомӣ мебошад. Ҳар ҷое, ки зан роҳбар бошад, интизоми меҳнат беҳтар буда, корҳо хубтар ба роҳ монда мешаванд.
Қобили зикр аст, ки дар ҷомеаи мардуми тоҷик тарбияи фарзанд асосан ба уҳдаи зан гузошта шудааст ва имрӯз дар замоне, ки дар ҷаҳон ҳама ба тарафи ҷаҳонишавӣ рӯй гардонидаанд ва хавфу хатарҳо бештар гардиданду инсонҳоро, ба хусус ҷалби ҷавонҳо ба гурӯҳҳо, дастаҳо, ҳизбҳову ҷараёнҳои гуногуни террористиву ифротӣ фаъолтар гаштааст, боз ҳам нақши Зан дар оила ва ҷомеа намоёнтару ҷиддитар гаштааст. Дар ҳамин асос давлат Қонун дар бораи “Масъулияти падару модар дар тарбияи фарзанд”- ро қабул намудааст, ки ин ҳам аз нақши бузург ва рӯзафзуни Зан дар ҷомеа хабар медиҳад.
Шоиру адибони чӣ имрӯз ва чӣ имрӯз ва чӣ дирӯзи тоҷик пайваста дар васфи зан-модар шеъру таронмаҳои зиёд эҷод кардаанд.
Зан модари ман, модари ту, модари ом аст,
Зан шарбати ҳар маъракаву косаи ҷом аст.
Бе Зан чӣ бувад зиндагиву зист дар олам,
Зан ҳусни замин, ҳусни само, ҳусни замон аст.
Бузурге дигар боз дар ситоиши Зан фармудааст,ки:
“Атр аз гул, нӯш аз шаҳд, шодобӣ аз баҳор, риққат аз абр, ҳарорат аз офтоб ва зиндагӣ аз замин бардоштаанд. Ин ҳамаро ба ҳам омехтаву Зан офаридаанд, то ғамҳоро бизудояд”. Мо мегӯем, ки “то даме, ки Зан ҳаст. Зиндагӣ ҳаст. Ишқ ҳаст ва Ҳаёт идома дорад”.
Абдураҳмони Ҷомӣ дар васфи Зан беҳтарин суханҳоро ба қалам овардааст, ки месазад дар радифи мард ном баремаш:
Зан магӯяш, ки дар кашмакаш бо дард,
Як сари мӯяш беҳтар аз сад мард.
Модарномаҳое, ки шоирони тоҷику форс нисбати модарон эҷод кардаанд дар ягон адабиёти дунё вуҷуд надорад. Шоирони шаҳири мо: Мирзо Турсунзода, Лоиқ Шералӣ, Ҳоҷӣ Сайидолими Қаздонӣ ва аз қабили онҳост. Инак як намуна аз Ҳоҷӣ Сайидолими Қаздонӣ:”
Ҷонфидои ҷони модар мешавам,
Кай ба гарди ӯ баробар мешавам.
Модарам хишти умеди ман ниҳод,
Ман асои дасти модар мешавам.
Қабзаи ҷорӯб шуд мижгони ман,
Хокрӯби пои модар мешавам.
Лаҳзаи пирӣ ба роҳи модарам,
Дастгири ӯ муқаррар мешавам.
Ҳар дуои хайри модар гавҳар аст,
Ман харидоре ба гавҳар мешавам.
Аз шоирони форсигӯй Эраҷ Мирзо ва Малик-уш-Шуаро Баҳор, ба хусус Эраҷ Мирзо бисёр бо маҳорати баланд бузургӣ ва бахшандагии Модар - Зан -ро дар шеърҳои “Дили Модар”, “Дастам бигрифту по ба по бурд” ва Малик-уш-шуаро Баҳор дар шеъри “Аё кӯдаки хубу ширинзабон” васф намудаанд. Масалан, Малик-уш-шуаро Баҳор чунин мегӯяд:
Аё кӯдаки хубу ширинзабон,
Машав ғофил аз модари меҳрубон.
Бидор ин се дурри нақдро насби ъайн,
Ба аввал Худо з-он сипас волидайн.
Худо мунъим асту мураббӣ падар,
Бувад Модар аз ҳар ду дилсӯзтар,
Худоро парасту падарро ситой,
Вале ҷон ба қурбони Модар намой!
Дар Ҷумҳурии Исломии Эрон 8-уми Мартро ба ҷойи Рӯзи озодии занон онро ҳамчун Рӯзи Модар ҷашн мегиранд.
Бигзор, Занон ва Модарон- и мо ҳеҷ гоҳ рӯйи каму ғамро набинанд ва ҳамеша солиму бардам бошанду рисолати занӣ, модарӣ ва ҷамъятии хешро сарбаландона иҷро намоянд.
Холназаров Н., ходими илмии шуъбаи Шарқи Миёна ва Наздики ИОМДОА- и АМИТ
