Дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон китоби тозанашр таҳти унвони «Анатомияи одам», ки аз ҷониби ноиби президенти АМИТ, доктори илмҳои тиб, профессор Ибодзода Саидмуқим Тиллохӯҷа таълиф гардидааст, ба нашр расид.

Бояд гуфт, ки асари мазкур ба омӯзиши сохтор ва фаъолияти узвҳои бадани инсон бахшида шуда, яке аз дастурҳои муҳими таълимӣ барои донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии тиббӣ, муҳаққиқон ва мутахассисони соҳаи тандурустӣ маҳсуб меёбад. Дар китоб масъалаҳои асосии анатомияи инсон бо услуби илмӣ ва дастрас шарҳу тавзеҳ дода шуда, бо истифода аз маълумоти муосири илмӣ таҳия гардидааст.

Қобили зикр аст, ки нашри чунин асарҳои арзишманд дар рушди илми тиб, баланд бардоштани сатҳи маърифати касбии мутахассисон ва омодасозии кадрҳои баландихтисос нақши муҳим дорад.

ДУШАНБЕ, 01.05.2026 /НИАТ «Ховар»/. В ходе регионального экологического саммита, состоявшегося в Астане, Президент Республики Таджикистан, Лидер нации уважаемый Эмомали Рахмон обозначил стратегическую инициативу по созданию в Душанбе регионального центра по изучению и мониторингу ледников и криосферы Центральной Азии под эгидой Всемирной метеорологической организации.

По словам ведущего научного сотрудника ГНУ «Центр изучения ледников НАНТ» Дилором Каюмовой, инициатива отражает долгосрочный курс на усиление и развитие научной инфраструктуры и научных подходов в области водных ресурсов и климатической устойчивости.

В этих условиях особую значимость приобретает развитие междисциплинарных методов, позволяющих не только фиксировать изменения, но и объяснять их механизмы. Одним из таких направлений является изотопная гидрология, которая позволяет проводить высокоточный анализ происхождения, циркуляции и трансформации водных масс, а также их взаимодействия с ледниковыми системами.

«Этот подход становится всё более востребованным в современных исследованиях криосферы. Методы изотопной гидрологии позволяют значительно повысить точность интерпретации данных и расширить понимание процессов, происходящих в криосфере. В этом контексте особая роль принадлежит Национальной академии наук Таджикистана, которая уже сегодня является ключевым научным центром страны в области гляциологии и мониторинга криосферных процессов. Под руководством Академии формируется системный подход к развитию фундаментальных и прикладных исследований, связанных с изменением состояния ледников и водных ресурсов», — отмечает учёная.

Президент Национальной академии наук Таджикистана Кобилджон Хушвахтзода как научный руководитель высшего уровня обеспечивает стратегическое направление развития этих исследований, укрепляя позиции Национальной академии наук как ведущей научной платформы региона. В рамках уже существующих научных направлений особое внимание уделяется расширению методологической базы, включая внедрение современных аналитических инструментов.

«Наглядным примером может служить официальное открытие лаборатории по изотопному исследованию являющейся одним из перспективных направлений, которое активно развивается в гляциологической и гидрологической научной среде в рамках Конференции высокого уровня, посвященной 2025 году — Году сохранения ледников. Важным аспектом текущего этапа развития является участие женщин-учёных в данных исследованиях. Их вовлечение в сферу изотопной гидрологии способствует расширению научного потенциала и формированию более устойчивой исследовательской среды. Поддержка таких инициатив со стороны научного сообщества Академии играет значимую роль в укреплении кадрового и исследовательского потенциала», — рассказала Дилором Каюмова.

С учётом обозначенной Президентом страны инициативы по созданию регионального центра в Душанбе, можно отметить, что Национальная академия наук Таджикистана уже сегодня обладает необходимой научной базой для формирования его содержательного ядра.

В этом контексте развитие изотопной гидрологии может рассматриваться как одно из ключевых направлений, способных усилить будущую структуру регионального центра по изучению и мониторингу ледников и криосферы Центральной Азии под эгидой Всемирной метеорологической организации.

«Таким образом, формируется последовательная научная траектория: от стратегического видения на государственном уровне – к его институциональному наполнению через НАНТ и дальнейшему развитию прикладных методов исследования. В рамках этого процесса изотопная гидрология выступает не только как научный инструмент, но и как важный элемент формирования современной исследовательской инфраструктуры в области криосферы», — сказала она в заключение.

Дар доираи омодагиҳо ба ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷониби гурӯҳи эҷодии Муассисаи давлатии “Телевизиони Тоҷикистон” таҳияи филми мустанади «Қалъаи Кӯҳи Муғ» идома дорад. Филми мазкур дар доираи силсилаи “Ганҷи таърих” таҳия гардида, таҳти роҳбарии коргардон Шавкат Муҳаммадиев рӯи навор гирифта мешавад.

Ҳадафи филм муаррифии арзишҳои таърихию фарҳангии миллат, эҳёи хотираи таърихӣ ва таҳкими ҳисси ватандӯстии ҷомеа мебошад. Қалъаи Кӯҳи Муғ, ки дар ҳудуди ноҳияи Айнӣ, дар соҳили чапи дарёи Зарафшон ҷойгир аст, яке аз ёдгориҳои муҳими таърихии асрҳои VII–VIII ба шумор рафта, ҳамчун паноҳгоҳи охирин ҳокими Суғд — шоҳ Деваштич маъруф мебошад.

Ёдовар мешавем, ки соли 1932 сокини маҳаллӣ Ҷӯраалӣ Муҳаммадалӣ дастхатҳои нодиреро дар ин мавзеъ пайдо намуда, дар натиҷаи тадқиқоти минбаъда беш аз 70 дастхати суғдӣ ва дигар бозёфтҳои арзишманди таърихӣ кашф гардиданд. Айни ҳол қисми зиёди ин дастхатҳо дар осорхонаҳои бонуфузи ҷаҳон нигоҳдорӣ мешаванд.

Боиси зикр аст, ки моҳи апрели соли 2025 маҷмӯаи дастхатҳои Қалъаи Кӯҳи Муғ ба Феҳристи “Хотираи ҷаҳон”-и ЮНЕСКО ворид гардида, аҳамияти байналмилалии он бори дигар тасдиқ карда шуд. Ҳамчунин, худи ёдгорӣ дар доираи номинатсияи “Роҳи Абрешим: долони Зарафшон–Қароқум” ба Феҳристи мероси умумибашарии ЮНЕСКО шомил мебошад.

Имрӯз аз рафти наворбардории филми мустанад ва корҳои таҳқиқотӣ президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ва раиси ноҳияи Айнӣ Равшан Раҳимзода боздид ба амал оварданд.

Раиси ноҳияи Айнӣ зимни боздид иброз дошт, ки Қалъаи Кӯҳи Муғ ҳамчун мероси гаронбаҳои таърихӣ мояи ифтихору сарбаландии мардуми тоҷик буда, муаррифии он дар арсаи байналмилалӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии давлат ба шумор меравад. Зикр гардид, ки бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда, рушди инфрасохтори сайёҳӣ дар атрофи ин ёдгорӣ тадриҷан тақвият дода мешавад.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт таъкид намуд, ки омӯзиш, ҳифз ва муаррифии чунин ёдгориҳои нодири таърихӣ вазифаи муҳими олимон ба ҳисоб рафта, онҳо дар таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии тамаддуни тоҷикон нақши калидӣ доранд.

Ҳамчунин, таъкид гардид, ки Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон пайваста ба масъалаи омӯзиш ва ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, таърихи пурифтихори миллатро ҳамчун мактаби бузурги худшиносӣ арзёбӣ менамоянд. Ба таъкиди Сарвари давлат, ҳифз ва тарғиби арзишҳои таърихӣ барои тарбияи насли ватандӯст ва худогоҳ аҳамияти муҳим дорад.

Қайд гардид, ки Қалъаи Кӯҳи Муғ дорои имкониятҳои васеи рушди сайёҳии фарҳангӣ буда, метавонад дар оянда ба яке аз маконҳои муҳими ҷалби сайёҳон табдил ёбад.

Имрӯз, 28 апрел дар толори Маркази шарқшиносӣ ва мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бахшида ба фаъолияти илмӣ-назариявии узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, шодравон Ҳақназар Назаров, конференсияи илмӣ-амалӣ таҳти унвони «Масъалаҳои мубрами Афғонистоншиносӣ дар Тоҷикистон: дирӯз ва имрӯз» баргузор гардид. Ба кори конфронс саркотиби илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қосимшоҳ Искандаров ҳусни оғоз бахшид.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки устод Ҳақназар Назаров аз нахустин олимони тоҷик аст, ки дар даврони Шуравӣ ба таҳқиқи масъалаҳои миллӣ пардохта, вазъи сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоию фарҳангии тоҷиконро мавриди омӯзиши амиқ қарор додааст.

Таъкид гардид, ки илми Афғонистоншиносӣ дар баробари омӯзиши таърихи минтақа, ҳамчун мавзуи стратегии муҳим ба хотири таъмини амнияти минтақа, таҳкими сулҳу субот ва пешгирии падидаҳои номатлуб, аз қабили тундгароӣ ва хушунат, аҳамияти вижа дорад. Дар ин замина, бист сол қабл Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, масъалаи роҳҳои таъмини сулҳи минтақа ва таъсиси камарбанди амниятии Афғонистонро матраҳ намуда буд.

Зикр гардид, ки устод Ҳақназар Назаров дар осори илмии худ ба таҳлили равандҳои геополитикӣ ва стратегияи абарқудратҳои ҷаҳон таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, таъсири онҳо ба вазъи сиёсиву иҷтимоии Афғонистон ва минтақаи Осиёи Марказиро ҳамаҷониба баррасӣ кардааст.

Дар идомаи конфронс муҳаққиқону коршиносон бо маърӯзаҳои илмӣ баромад намуда, доираи васеи масъалаҳои марбут ба Афғонистоншиносиро, аз ҷумла робитаҳои таърихию фарҳангӣ, равандҳои муосири сиёсӣ ва дурнамои ҳамкориҳои минтақавиро мавриди таҳлил қарор доданд.

Дар фарҷоми ҳамоиш таъкид шуд, ки баргузории чунин конфронсҳо барои густариши таҳқиқоти илмӣ, табодули таҷриба миёни олимон ва таҳкими ҳамкориҳои илмӣ дар самти Афғонистоншиносӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Целью работы стала комплексная оценка радиационного фона и распределения радионуклидов на территории Раштской зоны Таджикистана, включая анализ гамма-излучения, состояния почв и источников питьевой воды.

Результаты показали, что уровень фоновой радиации в регионе находится в пределах естественных значений (0,06–0,12 мкЗв/ч) и не превышает допустимых норм. При этом локальные повышения содержания цезия-137 зафиксированы в ущелье Камаров, что связано с природно-географическими особенностями территории.

Авторы: А. Саломов, С. Муминов, Ф. Мухиддинова, А. Хукуматов (Агентство по химической, биологической, радиационной и ядерной безопасности Национальной академии наук Таджикистана).

Ссылка на статью (Scopus-indexed): https://doi.org/10.63002/gres.401.1347

В журнале «Радиация и риск» (Radiation and Risk), том 35, № 1, 2026 г., опубликован обзор «Урановые хвостохранилища Центральной Азии: история и современное состояние».

Цель работы - обобщить материалы по истории формирования и текущему состоянию радиоактивных урановых хвостохранилищ в странах Центральной Азии (Казахстан, Кыргызстан, Таджикистан, Узбекистан), возникших в результате советской урановой программы 1940–1990-х годов. Авторы анализируют объёмы отходов, а также оценивают проведённые рекультивационные мероприятия.

В статье подчёркивается идентичность технологий и проблем во всех странах региона и даются практические рекомендации по усилению региональной координации, мониторингу и международному сотрудничеству для минимизации радиационных рисков.

Авторы: Назаров Х.М., Зоитова М.А., Хакимова Н.У., Мирсаидов У.М. (Агентство по химической, биологической, радиационной и ядерной безопасности НАН Таджикистана).

Ссылка на статью (Scopus-indexed): https://doi.org/10.21870/0131-3878-2026-35-1-75-93

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷиҳати иҷрои дастуру супоришҳои Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар доираи Шурои олимони ҷавон ба истиқболи Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳри Душанбе ва 35 солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади саҳмгузории сокинон аз ҷумла, ҷавонон дар тозаву озода намудани кӯчаву хиёбонҳо, каналу ҷӯйборҳо, майдончаҳои варзишӣ, дохилу атрофи бинову иншоотҳо ва ташкилоту корхонаҳо, инчунин ҷамъовариву тоза намудани партовҳо оид ба баргузор намудани аксияи умумишаҳрии ҷавонон таҳти унвони "Саҳми ман дар шаҳри ман" ва “Душанбе шаҳри гулҳо” баргузор намуд.

Ободонии пойтахт вазифаи ҷонии ҳар як сокини ватандӯст мебошад, зеро Душанбе оинаи миллат ва нишони фарҳанги мост. Саҳми сокинон метавонад аз корҳои оддитарин, ба монанди риояи тозагӣ ва шинонидани як ниҳол дар маҳалли зист оғоз шавад. Вақте ки ҳар як нафар ба ҳифзи гулгашту хиёбонҳо ва амволи ҷамъиятӣ бо масъулият муносибат мекунад, шаҳри мо боз ҳам зебову хуррам мегардад.

Иштирок дар ҳашарҳои дастаҷамъона ва тарбияи насли наврас дар рӯҳияи шаҳрдорӣ ба таҳкими симои муосири пойтахт мусоидат менамояд. Танҳо бо кӯшиши муштарак ва муҳаббат ба шаҳри азизамон мо метавонем Душанберо ба яке аз зеботарин шаҳрҳои ҷаҳон табдил диҳем.

Имрӯз, 24 апрел дар толори Раёсати Академияи милли илмҳои Тоҷикистон бо мақсади додани иҷозатнома оид ба пешбурди фаъолияти таълимӣ ва илмӣ ба муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ бо иштироки намояндагони Агентии назорат дар соҳаи маориф ва илми назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вохӯрии судманд баргузор гардида, фаъолияти таълимии муассисаҳои илмӣ дар самти тайёр кардани кадрҳои илмӣ мавриди муҳокима ва баррасӣ қарор дода шуд.

Таъкид гардид, ки имрӯз дар муассисаҳои илмии Академияи миллии илмҳо омода кардани кадрҳо тавассути зинаи магистратура, докторантураи PhD, аспирантура, унвонҷӯйӣ, докторантураи анъанавӣ ва постдокторантура ба роҳ монда шудааст.

Бо мақсади дар сатҳи зарурӣ ба роҳ мондани кадрҳои илмӣ тавсияҳои судманд дода шуд.