Наврӯз, ки маънояш "рӯзи нав" аст, яке аз қадимтарин ва шӯҳратёрин ҷашнҳои мардуми эронӣ ва Осиёи Марказӣ мебошад. Он ба оғози фасли баҳор ва баробаршавии рӯз ва шаб, ки одатан рӯзи 21-уми март таҷлил мешавад, мувофиқат мекунад. Ин ҷашн рамзи таҷдиди табиат, эҳёи ҳаёт ва оғози сол ба шумор меравад. Наврӯз на танҳо ҷашни табиӣ аст, балки дорои маънои амиқ ва фарогири фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва маънавӣ мебошад. Он таҷассумгари арзишҳои мардуми минтақа аст ва дар таърих, ҳунар, адабиёт ва анъанаҳои мардумӣ нақши муҳимеро мебозад.
Наврӯз дорои рамзҳои бисёр ва маъноҳои амиқ мебошад. Яке аз муҳимтарин рамзҳо оғози ҳаёти нав ва эҳёи табиат аст. Маросимҳои Наврӯз, аз қабили тозакори хона, ороиши дастархон бо ҳафт син, омодагии тӯҳфаҳо ва таронаҳои суннатӣ, ҳамаи онҳо рамзи покӣ, фаровонӣ, бахт ва некӣ мебошанд. Ҳафт син, ки иборат аз ҳафт моддаест, ки номи онҳо бо ҳарфи «с» оғоз мешавад, рамзи умед, покӣ, муҳаббат, фаровонӣ ва некӣ мебошад. Ин навъи ороиш ба дастархон маънои эстетикӣ ва маънавӣ медиҳад ва ба мардум ҳидоят мекунад, ки ҳаёти худро бо арзишҳои нек муаррифӣ кунанд.
Дар Тоҷикистон, Қирғизистон, Эрон, Афғонистон ва дигар кишварҳои минтақа, Наврӯз бо шодмонии бузург таҷлил мешавад. Он на танҳо рамзи шодмонии мардум аст, балки василаи муттаҳид кардани ҷомеа ва тақвияти робитаҳои иҷтимоӣ мебошад. Наврӯз ҷавонон ва пиронсолонро ба ҳам меорад ва анъанаҳои миллиро ба наслҳои оянда мегузаронад. Омодагӣ ба ҷашн, аз қабили хариди молу маҳсулоти ҷашнӣ, тозакори хона ва ороиши дастархон, на танҳо ба эҳсоси шодмонӣ мусоидат мекунад, балки ба гардиши иқтисодӣ низ таъсир мерасонад.
Наврӯз барои таҳкими робитаҳои оилавӣ ва ҳамсоягӣ низ муҳим мебошад. Мардум ба ҳамдигар ташриф меоранд, тӯҳфаҳо тақсим мекунанд ва табрикоти самимӣ иброз мекунанд. Ин ҷашн рамзи муҳаббат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии иҷтимоӣ мебошад. Он ба хотиррасонӣ ва эҳёи анъанаҳои миллӣ мусоидат мекунад ва ҷомеаро дар рӯҳияи дӯстӣ ва ҳамкории мутақобил нигоҳ медорад.
Наврӯз на танҳо ҷашни табии ва иҷтимоӣ, балки ҷашни маънавӣ низ мебошад. Он ба инсон хотиррасон мекунад, ки ҳаёт бояд бо оромӣ ва сулҳ гузарад ва ки инсон низ бояд худ ва рӯҳияи худро нав созад. Афсонаҳо, шеърҳо, таронаҳо ва ҳунарҳои марбут ба Наврӯз маънои эҳёи ҳаёт, дӯстӣ ва ҳамбастагӣ доранд. Ин маросимҳо на танҳо фазои фарҳангиро пурзӯр мекунанд, балки иртиботи инсон бо табиат ва арзишҳои маънавиро тақвият медиҳанд.
Маросимҳои Наврӯз гуногунанд ва дар ҳар минтақа хусусиятҳои хоси худро доранд. Дар Тоҷикистон ва Эрон омодагӣ ба ҷашн аз чанд ҳафта пеш оғоз мешавад. Хонаҳоро тоза мекунанд, дастархонҳоро бо ҳафт син оро медиҳанд ва бозорҳо пур аз молу маҳсулоти ҷашнӣ мешаванд. Намоишҳои ҳунарӣ, бозиҳои суннатӣ ва раққосу мусиқӣ баргузор мешаванд, ки рамзи муттаҳидии оила ва ҷомеа мебошанд. Дар баъзе маҳалҳо мардум бо ҳам якҷоя маросими суннатии шодмониро иҷро мекунанд ва кӯдаконро бо арзишҳои миллӣ ошно мекунанд.
Бо гузашти вақт, Наврӯз аз ҳудуди кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Эрон гузашта, ба ҷашни байналмилалӣ табдил ёфтааст. Созмони Милали Муттаҳид Наврӯзро ҳамчун «Ҷашни байналмилалии сулҳ ва ҳамбастагӣ» эътироф кардааст. Дар бисёр кишварҳои Аврупо ва Амрико низ диаспораҳо ҷашни Наврӯзро таҷлил мекунанд. Ин раванд нишон медиҳад, ки Наврӯз на танҳо рамзи миллӣ, балки мероси ҷаҳонии фарҳангӣ мебошад, ки метавонад робитаҳои фарҳангӣ ва иҷтимоии байни миллатҳо ва кишварҳоро тақвият диҳад.
Наврӯз инчунин барои таҳкими фарҳанг ва ҳифзи анъанаҳои миллии мардуми минтақа аҳамияти бузург дорад. Анъанаҳои суннатӣ, шеърҳо ва ҳунарҳое, ки ба Наврӯз марбутанд, на танҳо ҳамчун рамзҳои фарҳангӣ нигоҳ дошта мешаванд, балки барои наслҳои оянда ҳам ҳифз ва омӯзонида мешаванд. Ин ҷашн инсонро ба эътиқод ба арзишҳои миллӣ ва эҳтироми табиат ва ҷомеа ҳидоят мекунад.
Хулоса карда гӯем, Наврӯз ҷашни пурмазмунест, ки таҷдиди табиат, эҳёи ҳаёт ва арзишҳои маънавӣ ва иҷтимоиро дарбар мегирад. Он рамзи эҳтироми суннатҳои милли, тақвияти ҳамбастагии оила ва ҷомеа ва таҳкими робитаҳои фарҳангӣ мебошад. Наврӯз на танҳо ҷашни баҳор ва оғози сол аст, балки рамзи эҳё ва устувории арзишҳои фарҳангӣ ва маънавӣ дар ҳаёти инсон мебошад. Таҳқиқи Наврӯз нишон медиҳад, ки ин ҷашн на танҳо мероси миллӣ, балки намунаи ҷаҳонии фарҳанг ва ҳамбастагии инсоният мебошад, ки метавонад дар таълими арзишҳо ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ нақши муҳим бозад.
Сафарова Марҷона Исроиловна магистранти Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ
Ташкилотҳои ибтидоии “Дипломат”-и КИИ “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар санаи 19 фералии соли 2025 бахшида ба -32 умин солгарди Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамоиш ва аксияи ҳизбӣ таҳти шиори “Дусад марди ҷанги беҳ аз сад ҳазор”-ро бо аъзои фаъоли ҲХДТ дар Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ баргузор намуданд. Дар ин ҳамоиши ҳизбӣ муовини раиси КИИ “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қурбонова Ширин ва муовини ТИ “Дипломат”-и ҲХДТ, муовини директори Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ Дониёр Сангинзода иштирок намуданд.
