Дар доираи Форуми V олимони давлатҳои аъзои созмони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, ки рӯзҳои 22-25-уми октябри соли 2024 дар шаҳри Душанбе баргузор мегардад, меҳмонон ва иштирокдорони ин чорабинии байналмиллалӣ аз Ҷумҳурии Беларус таҳти роҳбарии Гурский Василий Леонидович доктори илмҳои иқтисодӣ, саркотиби илмии Академияи милии илмҳои Беларус ба Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дидан намудан.

Дар вохурӣ директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои фалсафа Ҳайдарсоза Рустам Ҷура ва командони илмии институт бо меҳмонон Глуткин Александр Викторович, дотсенти кафедраи хирургияи кудакона, раиси Шурои олимони ҷавони Донишгоҳи давлатии тиббии Гродненск, Киселевич Анастасия Игоревна, н.и.и., дотсенти кафедраи муносибатҳои иқтисодии байналхалқи Донишгоҳи давлатии Беларус, раиси Шурои олимони ҷавони назди вазорати маорифи Ҷумҳурии Беларус, Кучинский Петр Васильевич, доктори илмҳои физико-математика, профессор, директори муассисаи илмӣ-таҳқиқотии Институти масъалаҳои физикаи амалии ба номи А.Н.Севченкои Донишгоҳи давлатии Беларус, Скорина Владимир Владимирович, профессори Орденҳои давлатии Беларус, Юрецкий Станислав Степанович директори Китобхонаи марказии ба номи Якуб Колас, раси Шурои олимони ҷавони Академияи милии илмҳои Беларус мулоқоти судманд анҷом доданд.

Дар доираи вохурӣ, директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои фалсафа Ҳайдарсоза Рустам Ҷура қайд намуданд, ки ҳамкориҳои илмӣ-гуманитарӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Беларус пайваста дар ҳоли рушд қарор доранд. Ҷонибҳо ҳамасола намоишгоҳҳои рассомон, аксбардорон, сафарҳои консертии дастаҳои мусиқӣ, шабнишиниҳо бахшида ба ҳунарҳои мардумӣ, солгарди адибон, мутарҷимон ва олимони тоҷику беларусро ба роҳ мондаанд, инчунин бахшида ба рӯзҳои фарҳанги миллии ҳарду кишвар, форумҳо, симпозиюмҳо, семинарҳо ва конфронсҳои муштарак ва фестивалҳоро ташкил карда мешаванд. Дар умум, ба ҳамкориҳои Тоҷикистону Беларус дар соҳаи илм ва маориф аҳаммияти махсус дода мешавад. Равобит дар самти мазкур дар чаҳорчӯбӣ созишномаҳои байниҳукуматӣ амалӣ карда мешавад.

Дар навбати худ, Гурский Василий Леонидович доктори илмҳои иқтисодӣ, саркотиби илмии Академияи милии илмҳои Беларус иброз дошт, ки ба муколамаи илмӣ-гуманитарии Беларусу Тоҷикистон диққати махсус бояд дод, чунки ин равобит хусусияти густурда дорад. Татбиқи маҷмӯи тадбирҳое, ки ба таҳкими ҳамкориҳои илмиву гуманитарӣ нигаронида шудаанд ва истифодаи иқтидори истифоданашудаи ин ҳамкорӣ метавонад ҳамкориҳои илмӣ-гуманитарии байни ҷумҳуриҳои Беларус ва Тоҷикистонро ба сатҳи сифатан нав расонад ва ба рушди муносибатҳои боэътимод байни оммаи васеи ду кишвар мусоидат намояд.

Дар анҷоми мулоқот тарафҳо ибрози андеша намуданд, ки ҷиҳати таҳкими ҳамкориҳои илмиву гуманитарӣ дар сатҳи Академияи милии илмҳои Беларус ва Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон омодаанд ва дар ояндаи наздик ин раванд ҷонок карда хоҳад шуд.

22 октябри соли равон дар Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳоиТоҷикистон таҳти роҳнамоии Директори институт д.и.ф., профессор Ҳайдарзода Рустам Ҷӯра ва бо ташаббуси Шурои олимони ҷавони Институт семинариилмӣ дар мавзӯи "Дипломатияи сулҳҷӯёнаи Пешвои миллат ва нақши он дар марҳалаи нави муносибатҳои байналмилалӣ" бахшида ба30-солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва “16 ноябр -Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон”​ сурат гирифт.

Дар кори семинар, маърӯзаҳои ​ ходими пешбари илмии шуъбаи Аврупои Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ номзади илмҳои филология​ Мадимарова Гулҳаё дар мавзуи «Нақши бонувон дар меҳвари сиёсати Пешвои миллат» ва докторанти соли сеюми PhD, Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ Абдусаломов Мирзошариф дар мавзуи «Пешвои миллат муаррифгари фарҳанги миллӣ дар арсаи байналмилалӣ» шунида шуд.

Қайдгардид, ки ташаккул ва рушди ҳамаҷонибаи марҳилаи нави давлатдории ​миллӣ бо фаъолияти созанда ва сиёсати муваффақонаву сулҳҷӯёнаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ –Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайванди ногусастанӣ дорад.

Аз ин рӯ, устодон иброз доштанд, ки имрӯз рисолати мо пеш аз ҳама дар ҳифзи арзишҳои таърихӣ ва дастовардҳои фарҳангиамон нуҳуфтааст, ки ин бояд дар маркази андеша ва тафаккури ҳар як шаҳрванди кишвар қарор

22 октябри соли равон президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо Гурский Василий Леонидович доктори илмҳои иқтисодӣ, саркотиби илмии Академияи миллии илмҳои Беларус мулоқот доир намуд.

Дар мулоқот президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ, Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт меҳмонони олиқадрро бо хушнудӣ истиқбол намуда, дар робита ба ҳамкориҳои илмии дуҷониба ва самтҳои афзалиятноки фаъолияти илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва баргузории Форуми V олимони давлатҳои аъзои созмони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил изҳори андеша намуд.

Зикр шуд, ки мутобиқи Нақшаи чорабиниҳои афзалиятнок дар самти ҳамкориҳои гуманитарии давлатҳои аъзои ИДМ барои солҳои 2023-2024, ки дар ҷаласа Шурои сарони ҳукуматҳои ИДМ 28 октябри соли 2022 дар шаҳри Остонаи Ҷумҳурии Қазоқистон қабул гашта буд, баргузории Форуми V олимони аъзои давлатҳои ИДМ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзҳои 23-24 октябри соли 2024 дар назар дошта шудааст.

Таъкид гардид, ки дар ҳошияи ин чорабинӣ ҳамзамон баргузории ҷаласаи XII Шурои ҳамкорӣ дар соҳаи илмҳои бунёдии давлатҳои аъзои ИДМ ва ҷаласаи якуми Шурои олимони ҷавони назди Шурои ҳамкорӣ дар соҳаи илмҳои бунёдии давлатҳои аъзои ИДМ нақшбандӣ шудааст.

Дар идома ҷонибҳо изҳор доштанд, ки чунин мулоқотҳо дар оянда низ як минбари хубе барои таҳия ва мувофиқа кардани равишҳои муштарак ва таҳкими ҳамкориҳои бунёдӣ дар соҳаи илмҳои иқтисодӣ ва гуманитарӣ ва пеш аз ҳама ҳифзи манфиатҳои кишварҳои мо хоҳанд буд.

Зимни мулоқот ҷонибҳо барои дар оянда хуб ба роҳ мондани ҳамкориҳои илмӣ дар соҳаи илмҳои иқтисодӣ ва гуманитарӣ, омода намудани кадрҳои баландихтиосои илмӣ дар зинаҳои магистратура ва докторантураи PhD мувофиқа омаданд.

Қайд гардид, ки бо густариш ёфтани ҳамкориҳои илмӣ мо метавонем олимони ҷавони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистонро барои пешбурди корҳои илмию таҳқиқотӣ, таҷрибаомӯзи ва таҳсил дар зинаҳои магистратура ва докторантураи PhD ба донишгоҳу муассисаҳои илмию таҳқиқотии Ҷумҳурии Белорусия бештар ҷалб намоем.

21 октябри соли равон роҳбарияти Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ таҳти роҳбари Ҳайдарзода Рустам Ҷӯра бо пажуҳишгарони Институти омузиши муҳоҷирати Венгрия Бланка Ковач ва Марк Варга мулоқоти судманд анҷом доданд.Тарафҳо оид ба пешбурди таҳқиқоти муштарак оид ба масоили муҳоҷират ба тавофуқ расиданд.

Зимни мулоқот тарафҳо оид ба муҳоҷирати меҳнатии шаҳрвандони Тоҷикистон ба Русия ва давлатҳои Аврупо суханронӣ намуда, ҷониби Тоҷикистон дарҷ намуданд, ки давлати мо яке аз давлатҳое мебошад, ки дар замони соҳибистиқлолӣ бо аксарияти давлатҳои ҷаҳон шартномаи ҳамкорӣ ба имзо расонида, дар тамоми самтҳо бо давлатҳои шартномадор дар дилхоҳ масъалаҳо равобити муштарак доранд.

Ҷониби Венгрия қайд намуд, ки обру ва нуфузи Тоҷикистон дар Венгрия ва дигар давалтҳои Аврупо рӯз то рӯз афзуда истодааст. Чун аксарияти институтиҳои илмию тадқиқотии Венгрия бо муассисаҳои илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон кор карданро афзалият мешуморанд.

Дар замони соҳибистиқлолии кишвар бо ташаббуси бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Озмунҳои ҷумҳуриявӣ таъсис дода шуданд. Ёдовар шудан ба маврид аст, ки дар баргузории озмунҳо сохторҳои марбута барои дар сатҳи баланди ташкилӣ баргузор намудани озмунҳо муваззаф шудаанд.

Албатта ин аз дастгирию пуштибонии Президенти маҳбубамон ва таваҷҷуҳи бевоситаи ин абармарди сиёсат барои болобардории сатҳу сифати донишу малакаи доираи гуногуни миллату давлат дарак медиҳад, исботи ҳамаи ин гуфтаҳо шуруъ аз оғоз то анҷом ва қадршиносии иштирокторону ғолибон ҳама аз ҳисоби фонди Президент маблағгузорӣ карда мешаванд, ки имсол ин маблағгузорӣ якбора як барорбар яъне 100 % зиёд карда шуд, ки ин таваҷҷуҳи дӯстдорони илму адабро дучанд зиёд менамояд. Дар баргузории ин озмунҳо ҳазорҳо чеҳраҳои муваффақи нуҳуфта кашф мешаванд ва ҳамагон медонем, ки ҳавасмандгардонӣ ба инсонҳо рӯҳу илҳоми тоза бахшида, азму иродаи шахсро аз ҳарвақта дида зиёдтар мегардонад.

Имрӯз (21.10.2024) бо иштироки президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт машварати корӣ бо масъулин ва
иштирокдорони даври чоруми Озмуни ҷумҳуриявии “Илм фурӯғи маърифат” баргузор гардид.

Нахуст ба кори маҷлис Раиси Шуъбаи илмҳои техникӣ Амонзода Илҳом Темур ҳусни оғоз бахшида сухани муқаддимавиро ба президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт доданд.

Мавсуф зимни суханронии хеш дарҷ намуданд, ки тибқи дастуру супоришҳо Асосгузори сулҳу ваҳдати миллии – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъули баргузории Озмуни ҷумҳуриявии “Илм фурӯғи маърифат” Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аст, аз ҳамин лиҳоз ҳамаи моро мебояд, ки дар баргузории ин озмун, ки аллакай даври чорум даври ниҳоияш оғоз мешавад, аллакай тибқи талаботи баргузории озмун АМИТ омода аст. Ба ҳамаи шумо барору муваффақиятҳо орзу дорем гуфта, муваффақиятҳо орзу намуд.

Падидаи ба вуҷуд омадани Моҳи калон (Суперлуна)

Дар як сол якчанд маротиба Моҳ, зоҳиран аз сохти муқаррариаш равшантар ва калонтар пайдо мешавад, ки ин падида Фавқулмоҳ номида мешавад. Намоёншавии моҳи калон — падидаи астраномие мебошад, ки ҳангоми наздикшавии Моҳ ба Замин ба амал омада, то 14% калонтар ва то 30% равшантар ба чашми мушоҳид намудор мегардад. Моҳ дар ин муддат аз рӯи масири ҳаракати худ дар масофаи наздиктарин ба Замин давр мезанад ва қариб ба 50 ҳазор километр наздиктар ба сайёраи мо воқеъ мегардад.

Бояд қайд намуд, ки нуқтаи наздиктарини мадори Моҳ ба Замин масофаи перигелӣ мебошад ва он аз сайёраи мо (Замин) дар масофаи 363,1 хазор километр дур ҷойгир аст. Инчунин нуқтаи дуртарини мадори Моҳ тақрибан дар масофаи 405,7 ҳазор километр аз Замин ҷойгир буда, масофаи афелӣ ном дорад.

Қобил ба зикр аст, ки ин падида ба саёраи Замин, саломатии инсон, техникаю технология таъсир надошта, инчунин боиси сарзадани офатҳои табиӣ низ намегардад. Яъне ба ягон омилҳои рӯизамини таъсир намерасонад, аз ин рӯ инсоният метавонад беташвиш бошад, зеро ин як ҳодисаи маъмули астрономӣ мебошад.

Маврид ба зикр аст, ки мафҳуми "Фавқулмоҳ" истилоҳи илмӣ набуда балки он астрологӣ мебошад. Ин истилоҳ англисӣ “super moon” буда, бори аввал дар соли 1979 онро астроном Ричард Нолле истифода карда буд. Ин истилоҳро аз соли 2011 дар нашрияҳои илмӣ-оммавӣ мавриди истифода қарор додаанд.

Тавсифи расмии ин падида ба монанди системаи “Замин – Моҳ – Офтоб” мебошад, ки ҷойгир шавии се ва ё зиёда ҷирмҳои осмониро дар як сатр ба ҳам пайвастаро мефаҳмонад. Астрономҳо инчунин истилоҳи «Моҳи пурра дар перигелӣ»-ро истифода мебаранд, ки маркази ҳамсафар аз маркази Замин камтар аз 360 ҳазор километр доро бошад.

Моҳи пурра ё моҳи нав низ метавонад дар осмон пайдо шавад. Чунин падидаҳоро Микромоҳҳо меноманд. Дар ин вақт Моҳ аз Замин дар масофаи дуртарини худ ҷойгир мешавад. Аз сабаби дурии зиёд Моҳ назар ба намуди муқаррарии худ хурдтар намуддор мегардад.

Бояд донист, ки давраи Фавқулмоҳ 413 рӯз давом мекунад. Он дар асоси моҳҳои камарӣ ва аномалистӣ ҳисоб карда мешавад.

Моҳи қамарӣ ба 29,53059 шабонарӯз ​​баробар буда, Моҳи аномалӣ бошад ба 27,55455 шабонарӯз баробар аст.

Ҳарду давраҳо дар ҳар14 моҳ ва15 моҳи аномалистӣ рост меоянд. Ба ҳисоби миёна, дар як сол аз се то шаш Фавқулмоҳ мушоҳида мегардад.

Падидаи Фавқулмоҳ муддати се-чор рӯз тамоми шаб метавонад давом кунад. Аммо мушоҳид бо чашми оддӣ дар гумон аст, ки фарқиятро аз Моҳи пурра пайхас намояд, аз ин рӯ барои беҳтар намудани мушоҳидаи ин падида, мушоҳид бояд бо худ телескоп дошта бошад. Мушоҳид инро бояд донад, ки андозаи “Моҳи калон” аз Моҳи пурра калон набуда, фақат бо наздик шудан ба Замин бузург ба чашм менамояд.

Дар соли 2024 ин падидаи астрономӣ 19 август, 18 сентябр,17 октябр ва 16 ноябр мушоҳида мешавад.

Дар падидаи Фавқулмоҳи 17 октябри соли равон андозаи диски Моҳ назар ба Моҳи муқаррарии пурра 7,9% калонтар ва 15,7% равшантар буда, он аз Замин дар масофаи 357.172 хазор километр дуртар воқеъ мегардад.

Падидаи Фавқулмоҳ санаҳоии 17-18 -уми октябри соли 2024 тавассути телескопи АЗТ-8 дар Расадхонаи астрономии Ҳисор аксбардори гардид.

Муалифон: Бӯризода А.М., Ҳамроев У.Х., Аюбов Д.Қ.

Дарси навбатии Зан Сарвар дар Осорхонаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АМИТ баргузор гардид. Дар оғоз мудири осорхона Пулодзода А. ба шунавандагон оид ба таърихи бостонии Тоҷикистон, ки аз даврони асри санги- як миллион сол қабл оғоз мегардад, инчунин доир ба марҳилаҳои муҳими таърихи халқи тоҷикон маълумот доданд.

Мавсуф оид ба хазинаи Куҳи Муғ ва шартномаи оилавии суғдиён, хазинаи Уструшана, Каҳ-Каҳа, хазинаҳои Аҷинатеппа ва Ҳулбук, Фархор, Саразм, Панҷакент, Ишқошим, Мурғоб бо далелҳои таърихӣ маълумот доданд. Барои мо таърихи Душанбе, ки хеле шаҳри қадима аст, аз даврони сангин то имрӯз хеле ҷолиб буд.

Сипас, шунавандагон дар баробари ошнои бо давраҳои муҳими таърихӣ, ба либос, машғулият, ҳувияти занон дар давраҳои гуногуни таърихӣ аҳамият доданд. Хулоса карда шуд, ки маҳлумоти аз осорхона бардоштаи мо дар ташаккули ҳувият ва худшиносии миллии мо ва ҷомеа аҳамияти хеле зиёд дорад.

Иштироки директори Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ Ҳайдарзода Рустам Ҷӯра ва муовини директори Институт Хоҷаев Ҳикматулло дар Форуми байналмилалии сайеҳии Travel Hub"Иттиҳод" Тоҷикистон, ки аз ҷониби Кумитаи рушди сайеҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон 19 октябри соли 2024 дар ш.Душанбе ташкил гардид.

Дар ин чорабинии байналмилалӣ имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистон ба коршиносони байналмилалии соҳа, намояндагони ширкатҳои хориҷии сайёҳӣ муаррифӣ гашт.