Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар даврае ба Маҷлиси Олӣ ироя гардид, ки вазъи байналхалқӣ муташаниҷ гардида, бархурдҳо низомӣ дар нуқтаҳои гуногуни ҷаҳон . таҳримҳои гуногуни иҷтисодӣ ва молиявӣ ба мамолики ҷаҳон таъсири худро мерасонанд. Дар чунин шароит ҳифзи суботи мҷтимоӣ, иқтисодӣ ва молиявӣ назаррастарин дастоварди мамлакати мо дар соли 20025 ба ҳисоб меравад, аз сиёсати хирадмандонаи Перезиденти мамлакат шаҳодат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва обрӯи байналмилалии эшон гувоҳӣ медиҳад.
Ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон бо имзо гардидани Шартнома дар бораи муайян кардани хати сарҳадӣ давлатӣ низ рӯйдоди таърихие мебошад, ки дар соли 2025 ба вуқуъ пайваст. Шартноми миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Узбекистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон дар бораи нуқтаи пайвастшавии сарҳади давлатии се кишвар ва Эъломияи Хуҷанд дар бораи дӯстии адабӣ имзо гардида вокуниши васеи байналмилалиро ба вуҷуд овард. Кишварҳои гуногун, аз ҷумла Федератсияи Россия, Ҷумҳурии халқии Чин, Иолоти Муттаҳидаи Амрико ин рӯйдодҳои муҳими таърихиро барои ин се кишвари Осиёи Марказӣ табрик гуфта ин иқдомро дастоварди бузург оид ба таҳкими суботи минтақа арзёбӣ намуданд. Бесабаб нест, ки Сарони кишварҳои Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, Узбекистон Шавкат Мирзиёев, Қирғизистон Садир Жапаров бо Ҷоизаи байналмилалии сулҳи Лев Толстой барои сулҳу субот ва фаъолияти гуманитарӣ қадрдонӣ гардиданд. Ҳангоми супоридани ҷоиза Президенти Федератсияи Россия махсус таъкид карданд, ки фаъолияти раҳбарони ин се давлат қобили омӯзиш буда, барои давлатҳои дигар намунаи ибрат мебошад.
Вазъи босуботи иҷтимоӣ, таҳкими ваҳдату якпорчагии мардуми Тоҷикистон ба тараққиёти босуръати иқтисодию иҷтимоии мамлакат мусоидат намуданд Далелу рақамҳои оварда дар Паёми Пешвои миллат аз он гувоҳӣ медиҳанд, ки Тоҷиекистон бо рушди босубот ба қуллаҳои пешрафт гом мегузорад. Аз ҷумла, ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти дохилӣ 3,4 баробар зиёд гардида, иқтисоди миллӣ ҳар сол ба ҳисоби миёна 7,6 фоиз афзоиш ёфт.
Ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти дохилӣ ба ҳар сари аҳолӣ 2,7 баробар афзош ёфта, аз 6 ҳазор сомонии соли 2015 ба 16,4 сомонӣ дар соли 2025 расонида шуд.
Барои рушди иқтисодию иҷтимоии мамлакат 159 миллиард сомонӣ сармояи хориҷӣ равона гардид ва аз шароити мусоиди мамлакат барои сармоягузории хоиҷӣ гувоҳӣ медиҳад.
Дар соли 2025 Ҷумҳурии Тоҷикистон ба пешрафтҳои назаррас дар соҳаҳои саноат, кишрварзӣ, энергетика, роҳсозӣ ноил гардид, ки дар Паём бо далелу рақамҳо мавриди таҳлил қарор гирифтааст ва вазифаҳои оянда дар самтҳои мазкур муайян карда шудаанд.
Рушди давлати миллӣ бо маърифати миллати солим робитаи ногусастанӣ дорад, Аз ин рӯ, барои таҳкими худшиносӣ ва тақвияти маърифат ва маънавияти шаҳрвандони мамлакат тадбирҳои гуногун амалӣ мегарданд. Дар Паёми имсола низ масъалаи мазкур аз ҷумлаи масъалаҳои калидӣ мавриди баррасӣ қарор гирифта шудааст. Дар ин радиф рушди илму маориф нақши муҳим мебозад. Аз рӯзҳои аввал фаъолият Пешвои муаззами миллат то имрӯз дастгирии рушди илму маорифро самти афзалиятнок эълон карда, дар тули беш аз сӣ сол ба ин соҳаҳои муҳим тавҷҷуҳи аввалиндараҷа ва доимӣ зоҳир менамоянд. Зеро ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат, ояндаи давлат ва миллат ба пешрафти илму маориф вобаста аст. Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ин ин бора таъкид мекунад: “ Ба ибораи дигар, ман дастгирӣ ва таваҷҷуҳ ба ин соҳаҳои муҳимму тақдирсозро сармоягузорӣ ба ояндаи дурахшони миллат ва бақои давлат мешуморам”
Лозим ба ёдоварист, ки ҳаҷми умумии соҳаҳои илму маориф беш аз 21 фоизи хароҷоти буҷаи давлатиро ташкил медиҳад. Дар солҳои соҳибистиқлоли кишвар шумораи муассисаҳои таҳсилоти олӣ аз 13 ба зиёда аз 40 расида, ихтисосҳои нав дар макотиби олӣ кушода шуданд. Даҳҳо ҳазор ҷавонони тоҷик имкон пайдо намуданд, ки бо дастгирии давлат дар беҳтарин донишгоҳҳои мамолики хориҷӣ таҳсил намоянд.
Барои рушди илм низ дар мамлакат шароитҳои муайян муҳайё гардиданд, Пойгоҳи моддӣ ва техникии Пажуҳишгоҳҳои АМИТ таҳким ёфта, музди маоши кормандони илмӣ баланд гардид Дар доираи АМИТ марказҳои нави илмӣ ва институтҳои илмӣ таъсис ёфтаанд. Аз ҷумла, таъсиси муассисаи нави илмӣ Институти омӯзиши пиряхҳо ва креосфера дар назар дошта шудааст, ки аз рушду тавсиъаи илм дар АМИТ шаҳодат медиҳад
Суханони ҳикматомез ва маърифатпарваронаи Пешвои муаззами миллат моро ҳушдор медиҳад, ки дар таълиму тарбия ва инкишофи илму маориф бо азму саъи комил камар баста, дар пиёдасозии нишондодҳои Сарвари давлат саҳмгузорӣ намоем. Суханони зерини Пешвои миллат дар ин маврид омӯзандаанд: “Агар мо хоҳем, ки давлати пешрафта, Ватани обод ва зиндагии осуда дошта бошем, бояд кӯшиш кунем, ки фарзандонамон соҳиби саводу дониш ва касбу ҳунар шаванд. Мо бояд талош намоем, ки онҳо дар зиндагии ояндаи худ яъне ҳаёти мустақилонаашон азият накашанд. Фаромӯш набояд кард, ки вақте ҷавонону наврасон бесавод мемонанд, ҷомеа ба таассубу хурофот ва ҷаҳолат гирифтор мешавад, ки чунин ҳолат оқибатҳои даҳшатбор дорад”.
Аз ин рӯ, беҳтар намудани низоми таълиму тарбия дар макотиби таҳсилоти ҳамагонӣ ва олӣ аз вазифаҳои муҳими мақомоти маорифи сатҳои гуногун ба шумор меравад. Дар амал татбиқ намудани ҳадафҳои Эълон гпрдидани соли 2020-2040 Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф, такмили низоми кредитии таълим, ба фазои ягонаи аҳсилоти байналмилалӣ таҳсилот ворид гардидани Тоҷикистон, вазъи омӯзиши забонҳои хориҷӣ, бахусус забонҳои русӣ ва англисӣ дар ҳамаи зинаҳои таҳсилот - вазифаҳое мебошанд, ки иҷрои босуръату талаб мекунанд.
Дар шароити имрӯза тарбияи насли наврас вазифаи падару модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа мебошад. Тарбияи насли наврас имкон медиҳад, ки ояндаи мамлакат, давлат ва ҷомеа дар дасти кадрҳои босалоҳият, худогоҳу худшинос, дорои донишу ҷаҳонбинии васеъ қарор гирад. Пешвои муаззами миллат дар Паёми хеш ба шаҳрвандони кишвар, падарону модарон, омӯзгорон ва ҷомеа чун падари миллат насиҳат мекунад: “ Бо истифода аз фурсат мехоҳам ба падару модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа муроҷиат карда, бори дигар таъкид намоям, ки ба масъалаи нигоҳубин ва таълиму тарбияи дурусти фарзандон бо камоли масъулият муносибат намоянд”.
Пешвои миллат бори дигар миллатро ҳушдор медиҳад, ки ояндаи давлату миллат аз насли босаводу донишманд, соҳибкасбу соҳибҳунар, соҳибмаърифату соҳибфарҳанг, дур аз таассубу хурофот, ватандӯсту ватанпарпст ва дорои ҳисси баланди худшиносии миллӣ вобастагии амиқ дорад.
Таассуб ва хурофот дар ҷое зуҳур меёбад, ки он ҷо халлоҳи мафкуравӣ бошад.Аз ин рӯ, асосҳои мафкураи солим дар ҷомеа бояд ҷойи таассубу хурофотро гирад. Дар ин росто тақвияти худшиносии миллӣ нақши муҳим дошта, роҳу василаҳои тақвияти онро ҷустуҷӯ намоем. Мафкураи солими ҷомеа бояд дар пайванди хотираи таърихӣ ва падидаҳои муосири мафкууравӣ таҳким ёбад. Ҳисси миллӣ набояд ба худхоҳии милӣ табдил ёбад, балки мафкураи васеи ҳурмату эҳтироми милатҳои дигар ва фарҳанги онҳоро фаро гирад.
Бедор намудани хотираи таърихӣ дар таҳкими ҳисси миллии шаҳрвандон махсусан ҷавонон нақши муҳим дорад. Дар тақвияти худшиносӣ ва тарбияи завқи бадеии аҳли ҷомеа фарҳанг низ нақши муҳим дорад, Тарбияи фарҳангии насли ҷавон бяд аз мизи мактаб оғоз ёбад ва ин раванди мураккабу васеъ бояд усулу равишҳои самараноки худро ёбад.
Солҳои охир дар мамлакат садҳо иншооти фарҳанг бунёд гардиданд. Театри муосири миллӣ бунёд карда мешавад. Ҳар як миллати фарҳангӣ дорои театри миллии худ мебошад, ки дар тақвияти шууру ҷаҳонбинии фарҳанги миллат саҳми бузург гузоштааст.
Миллати фарҳангӣ миллати китобдору китобхон мебошад. Ҳар сол доир гардидани озмуни “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” дар инкишофи тарбияи китобхонии ҷомеа омили муҳим ба шумор рафта, дар шароити нави иҷтимоӣ нақши китобро дар ҳаёти маънавии сокинони мамлакат муҳим месозад. Аз ин рӯ, нашр ва фурӯши китоб бояд фарогир бошад ва харидории китоб низ ба одати домӣ табдил ёбад. Нашри китобҳо ба таври васеъ ба роҳ монда шавад ва китобҳо дархӯри ниёзҳои маънавии хонандагони имрӯз бошанд ва ба маърифатнокӣ ва завқи бадеии аҳолии мамлакат таъсир расонанд. Дар баробари ин кори китобхонаҳои сатҳҳои гуногун низ беҳтар гардида, дар ҷалби хонандагон ба китобхонӣ саҳмгузор бошанд.
Лозим ба ёдоварист, ки солҳои охир 900 номгӯй адабиёти бадеӣ нашр ва ба китобхонаҳо дастрас гардидаанд. Бо дастури Пешвои миллат 3200000 нусха китоби “Тоҷикон”-и Бобоҷон Ғафуров ва “Шоҳнома”-и безаволи Абулқосими Фирдавсӣ чоп ва ба аҳолии мамлакат ройгон туҳфа карда шуд.
Мероси таърихию фарҳангӣ шиносномаи миллат буда василаи муҳими тақвияти хотираи таърихӣ мебошад. Ёдгориҳои бостонӣ зиёда аз 70 фоизи ёдгориҳои таърихию фарҳангиро ташкил медиҳанд.Аз ин рӯ, ошноӣ пайдо намудани насли имрӯз бо мероси бостонии миллат ба тақвияти хотираи таърихӣ ва худшиносии миллӣ мусоидат мекунад.
Муаррифӣ намудани фарҳанги миллӣ дар арсаи байналмилалӣ самти муҳимми сиёсати давлат ба шумор меравад, ки ҷойгоҳи арзишҳои фарҳагию маънавии тоҷиконро дар тамаддуни умумибашарӣ нишон медиҳад. Дар доираи Юнеско солҳои охир ҳамоишҳои байналмилалӣ оид ба бузургдошти Ҷамолиддини Балхӣ, Ҳофизи Шерозӣ бо ибтикор ва ширкати бевоситаи Тоҷикистон доир гардиданд. Дар оянда тибқи қатъаномаҳои ЮНЕСКО бузургдошти 1050 солагии Робияи Балхӣ ва эътирофи шаҳри Панҷакент ҳамчун “Шаҳри ҷаҳонии ҳунарҳои дастӣ барои сӯзанидӯзӣ” дар назар дошта шудааст.
Насли ҷавони мо ва умуман шаҳрвандони мамлакат бояд таърихи пурифтихори худро донанд. Зеро мардуми ориёӣ дар таърихи башарӣ ҳамун халқи дорои таҷрибаи давлатдорӣ, дорои фарҳангу маънавиёти ғанӣ ва таҷрибаи шаҳрсозӣ буданд. Хотираи таърихӣ имкони бештаре медиҳанд барои дурӣ аз хурофоту таассуб. Бинобарин Пешвои муаззами миллат масъалаҳое матраҳ намуданд, ки ҷанбаи маърифатию маънавӣ дошта, ба густариши мафкураи солим дар байни ҷавонон мусоидат мекунанд.
Дар ин маврид тарғибу ташвиқ намудан ва доир намудани ҳамоишҳо таҳти унвони “Устувонаи Куруш”: Эъломияи ибтидоии гуногунфарҳангӣ”( Аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар таърихи инсоният) боиси ифтихору сарбаландии миллати ориёии мо мебошад. Лозим ба ёдоварист, ки Дар шаҳри Душанбе Боғи Куруши кабир бунёд гардида, дар он ҷо тандиси “Устувонаи Куруш” гузошта шудааст. Ин иқдомест, ки дар таҳкими хотираи таърихӣ ва ифтихор аз гузаштаи таърихӣ аҳамияти калон дошта, аз таърихи давлатдории аҷдодони мо шаҳодат медиҳад.
Ба Феҳристи шахсиятҳои барҷастаи фарҳангии ЮНЕСКО ворид намудани Борбади Марвазӣ тадбирҳои зарурӣ андешида мешавад. Маълум аст, ки тоҷикон яке аз миллатҳои фарҳангиву тамадунсози дунё мебошнд ва фарзанди миллати тоҷик Борбади Марвазӣ яке аз аввалин донандагони илми мусиқӣ ва оҳангсози касбии қаламрави ориёӣ эътироф гардидааст.
Пешвои муаззами миллат мероси фарҳангии бостониро ҳачун як ганҷинаи ҳувиятсоз ба назар гирифта, аҳамияти маърифатию маънавии онро таъкид намуда, дар шароити нави иҷтимоӣ ба омӯзиш, соҳибӣ намудани мероси аҷдодӣ, ва идомаи он даъват намуда, бояд мақомоти давлат, аҳли ҷомеа ва ҳар як фарди равшанфикри мамлакат дар ин самт саҳми худро гузоранд.
Иқтибосе аз Паёми Пешвои миллат, ки барои ҳар фарди бо нангу номуси ин марзу бум омӯзанда аст: “ Боиси ифтихори мост, ки гузаштагони некноми мо – ориёиҳо ба ҷаҳониён забону фарҳанг, илму ҳунар, оину сунатҳои бою рангоранги башардӯстона, аз ҷумла, Наврӯз, инчунин, анъанаҳои пешрафтаи давлатдорӣ, яъне тамаддуну фарҳанги ҷовидонаро ба мерос гузоштаанд. Мо вазифадорем, ки дар баробари ифтихор кардан аз мероси оламшумули аҷдоди худ онро соҳибӣ кунем, омӯзем, идома диҳем ва барои наслҳои оянда ҳамчун ганҷинаи бебаҳои ҳувиятсоз ба мерос гузорем. Мо бояд ифтихор дошта бошем, ки аҷдоди хирадманди мо “ пиндори нек, гуфтори нек ва кирдори нек”-ро ҳамчун арзиши бузурги инсондӯстона шиори зиндагии худ қарор додаанд”.
Наврӯз, Меҳргон, Сада ва Тиргон, ки дар давраи соҳибистиқлоӣ дар сатҳи давлатӣ таҷлил мегарданд, ҳувият ва асолати тоҷикон мебошанд, Инчунин, анъанаҳои давлатдории гузаштагони ориёии мо дар таърихи башарият нақши мондагору таъсиргузор гузоштаанд
Бунёди Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯз дар шаҳри Душанбе барои тарбияи наслҳои оянда ва тақвияти худшиносии мардум аҳамияти калон доранд ва ба рушди маърифат ва маънавиёти ҷомеаи мо мусодат менамоянд. Амалӣ нмудани иқдомоти зикршуда барои муаррифи намудани таъриху фарҳанги беш аз шашҳазорсолаи миллати тоҷик дар арсаи байналмилалӣ аҳамияти калон дорад.
Ҳамин тариқ, Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдат-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ дар баробари таҳлили масъалаҳои иқтисодию иҷтимоӣ ба тақвияти ҷаҳони маърифатӣ ва маънавии миллат низ нигаронида шудааст. Зеро давлати миллӣ ба ғайр аз рушди иқтисодию иҷтимоии мамлакат ба рушди маънавию маърифатии миллат низ бояд таваҷҷуҳ зоҳир намояд. Давлати мутараққиро миллати солими дорои мафкураи созанда бунёд карда метавонанд. Маърифату маънавиёти созандаи миллат асоси сиёсати идеологии давлати соҳибистиқлол мебошанд.
Назрӣ Офаридаев - сарходими илмии шуъбаи забонҳои помирӣ, доктори илмҳои филологӣ
.jpg)