Илм муаррифкунанда, шуъладиҳанда ва гармкунандаи бозори ирфони ҷаҳон аст!

Ҳар як давлатро миллаташ бо илму дониш ва заковату фаҳмиши хеш ба ҷаҳониён муаррифӣ мекунад. Бузургону гузаштагони миллати тоҷик ҳанӯз аз замонҳои қадим тоҷику тоҷикистониро миёни мардуми дунё бо донишу заковати хеш шиносонида буданд. Бузургии миллати тоҷик аст, ки фарзандони фарзонааш ба монанди Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосими Фирдавсӣ, Абӯалӣ иби Сино, Мавлоно Ҷалолидини Балхӣ, Садриддин Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Эмомалӣ Раҳмон, Мирзо Турсунзода, дар арсаи ҷаҳонӣ бо илму донишу маҳорати худ тавонистанд, ки илму донишу халқияти худро муаррифӣ намоянд. Олимону академикон ҳамчун давомдиҳандаи кору пайкори гузаштагони хеш буда, бо ин мақсад имрӯз (16.04.2023) дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба Рӯзи илми тоҷик чорабинии татанавӣ баргузор гардид.

Аҳли Раёсати академия нахуст барои пос доштани хотири аҳли илму адаб барои гулгузорӣ дар оромгоҳи бузургон: Садриддин Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Мирзо Турсунзода, Муҳаммад Осимӣ, ва дигарон сафарбар гардиданд. Пас аз маросими гулгузорӣ дар толори Раёсати академия бо иштироки академикону олимон чорабинии тантанавии илмӣ бахшида ба Рӯзи илми тоҷик баргузор шуд, ки нахуст Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо сухани муқадимавии хеш аҳли илмро муборакбод намуда, зикр дошт, ки воқеан, илм дар ҳама давру замон кафили рушди бомарому босубботи ҷомеа ба шумор меравад. Бо дарназардошти аҳамияти хоссаи ин самти афзалиятнок ва заминавии ҷомеа дар партави сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон корҳои зиёду мондагор дар амал татбиқ гардида истодааст ва оид ба пешравиҳои илми тоҷик дар замони соҳибистиқлолии кишвар суханронӣ намуд.

Ҳамзамон намояндаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Қувватзода Сайдулло, муовини Вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Абдухолиқзода Лутфия Абдухолиқ, Раиси Комиссияи олии аттестатсионии (КОА) назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Давлатзода Сайфиддин Хайриддин, намояндаи Академияи илмҳои кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳли илмро ба муносибати Рӯзи илми тоҷик муборакбод намуда, аз дастовардҳои илми тоҷик дар замони соҳибистиқлолӣ ва дастгириҳои пайвастаи Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти илм ёдовар шуданд.

Дар интиҳои чорабинӣ олимону академиконе, ки солҳои тулонӣ дар рушди илми тоҷик заҳмат кашидаанд, бо ҷоизаву ифтихорномаҳои роҳбарияти академия, ва олимони ҷавон бо дипломҳои номзадиву докторӣ қадршиносӣ гардиданд.

Хурсандибахш аст, ки дар арафаи ҷашни касбии олимони ватанӣ сомонаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷавобгӯ ба талаботи замона аз нав сохта шуда, минбаъд сомонаи мазкур бо нишонии www.amit.tj фаъолияти пурсамар намуда, барои муаррифии илми тоҷик дар дохил ва берун аз ҷумҳурӣ мусоидат хоҳад кард.

Нимаи дуюми рӯзи 16 апрел мулоқоти Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо намояндагони Институти Россия, Аврупои Шарқӣ, Осиёи Марказии Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии Хитой доир гардид.

Дар мулоқот аз АМИТ Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, сардори шуъбаи робитаҳои байналмилалии АМИТ Мирвайсов Мамурҷон, ноиби Президенти АМИТ Муҳаммад Абдураҳмон, директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо Ҳайдарзода Рустам Ҷура, аз намояндагии Чин Гао Цзинчжай (Gao Jingzhai), сардори ҳайати намояндагон, котиби ҳизби комунисти Институт, муовини директор, Сюй Ган(Xu Gang), муовини сардори шуъбаи муносибатҳои байналмилалӣ, Сюй Вэньхун, муовини котиби генералии маркази таҳқиқоти илмии “Камарбанд ва Роҳ”-и Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии Хитой, Чжан Нинг, ходими калони илмии шуъбаи Осиёи Миёна ва Кавкази Институт, Лю Чан, ходими илмии шуъбаи Осиёи Миёна ва Кавкази Институт иштирок доштанд.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт меҳмонони олиқадрро бо хушнудӣ истиқбол намуда, дар робита ба ҳамкориҳои илмии дуҷониба ва самтҳои афзалиятноки фаъолияти илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маълумоти муфассал дод. Зикр шуд, ки пеш аз ҳама мехостам барои боздиди Шумо ба АМИТ ва нияти таҳкими муносибатҳои дуҷонибаи мутақобилан судманд, ки ба анъанаҳои чандинсолаи дӯстии мустаҳкам, эҳтиром ва дастгирии ҳамдигар асос ёфтааст, изҳори сипос намоям. Мулоқоти имрӯза ба низом даровардани муносибатҳои мост ва заминаи иловагии равобити дуҷонибаи мо дар соҳаи илму техника хоҳад шуд.

Боиси хушнудист, ки соли гузашта бо кумаки ҳамкорони чинии мо аз Пажӯҳишгоҳи Русия, Аврупои Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ (хусусан хонум Ҷан Нин) китоби «Тоҷикон»-и Бобоҷон Ғафуров ба забони чинӣ тарҷума шуд. Китоби мазкур дар натиҷаи кори муштараки академияҳои мо ва туҳфа ба роҳбарияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Парлумони Ҷумҳурии Тоҷикистон пешкаш гардид.

Дар ҷараёни мулоқот Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт изҳор дошт, ки чунин нишастҳо дар оянда низ як минбари хубе барои таҳия ва мувофиқа кардани равишҳои муштарак барои бунёд ва таҳкими ҳамкорӣ ва ҳифзи манфиатҳои кишварҳои мо хоҳанд буд. Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон омода аст ҳамкориҳоро дар соҳаи илмҳои гуманитарӣ дар самтҳои зерин инкишоф диҳад:

 бо мақсади омухтани Хитойи ҳозира, комёбиҳо ва таҷрибаи он ташкил намудани Маркази омузиши Хитойи ҳозираро ба мақсад мувофиқ мешуморем (ин масъаларо намояндагони мо бо Академияи илмҳои ҷамъиятии Хитой ва университети КАОН муҳокима карданд);

 таҳия ва татбиқи лоиҳаҳои муштарак;

 ташкили семинарҳо, конфронсҳо, симпозиумҳо, форумҳо ва дигар чорабиниҳо бо иштироки олимони ду кишвар;

ташаккул додани дониши амиқ дар бораи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин дар муассисаҳои илмии ду кишвар;

ташкили таълими донишҷӯён дар муассисаҳои таълимии ҳизбҳо барои магистратура, аспирантура, докторантура;

инкишоф додани малакаҳои муоширати байнифарҳангӣ, ташкили лексияҳои олимони тоҷик барои мутахассисони ҷавони КАОН ва профессорҳои чинӣ барои донишҷӯёни АМИТ, гузаронидани чорабиниҳои муштараки илмӣ барои олимони ҷавон;

ташкили таҷрибаомӯзӣ ва курсҳои такмили ихтисос барои олимони ду кишвар;

 иштирок дар тадқиқоти илмӣ ва лоиҳаҳои ҷорӣ, ки Академияҳо мегузаронанд;

 фароҳам овардани имконияти нашр дар маҷаллаҳои илмӣ;

 амалияи тарҷумаи китобҳои олимон, мутафаккирон, классикон ва муаллифони муосири тоҷику чиниро ба забонҳои тоҷикию чинӣ давом диҳанд;

ташкили гурӯҳи корӣ доимӣ ё комиссия оид ба ҳамкориҳои башардӯстона бо ҷалби кормандони салоҳияти ҳарду муассиса.

Дар фарҷоми мулоқот ҷонибҳо туҳфаҳои хотирмон ба ҳамдигар тақдим намуда, ҷиҳати густариш додани ҳамкориҳои илмию гуманитариро дар оянда ба мувофиқа омаданд.

15 апрели соли равон бо баргузории Конференсияи ҷумҳуриявии илмию амалии ҳайати олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф солҳои 2020-2040», «Даҳсолаи байналмилалии «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028», эълон гардидани соли 2024 ҳамчун «Соли маърифти ҳуқуқӣ» «Ҳафтаи илм» ҷамъбаст гардид.

Дар оғоз Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт доир ба муҳимияти баргузории конференсияи илмию назариявӣ суханронӣ намуда, зикр дошт, ки воқеан «Ҳафтаи илм» фурсати хубе барои табодули андешаву дастовардҳои илмии олимони муассисаҳои илмию таҳқиқотии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон мебошад. Лозим ба ёдоварист, ки дар конференсия аксари олимону кормандони илмӣ дар масъалаҳои мубрами илм бо маърӯзаҳои ҷолиби илмӣ баромад намуданд.

Ёдовар мешавем, ки қисми ифтитоҳии конференсия 5 апрели соли 2024 бо фарогири 5 маърӯза доир гардид, дар он асосан ноибони Президенти АМИТ – раисони Шуъбаҳои АМИТ дар мавзуъҳои мубрами илми ватанӣ маърӯза намуданд. Дар доираи баргузори «Ҳафтаи илм» дар 25 муассисаи илмии АМИТ тибқи барномаи тасдиқшуда, кори конференсия идома ёфта, наздик ба 300 маърузаи кормандони илмии АМИТ мавриди баррасӣ ва муҳокима қарор дода шуданд, ки дар онҳо беш аз 700 нафар кормандони илмии муассисаҳо низ ширкат намуданд.

Дар конференсияи илмию назариявӣ бахшида ба «Ҳафтаи илм» шумораи зиёди олимону кормандон, магистрону аспирантон, докторантону унвонҷӯён ва умуман пажӯҳишгарони академия иштирок ва маърузаҳои мубрами хешро ироа намуданд. Дар идомаи конференсияи мазкур олимону кормандони соҳа илм бо маърузҳои хеш ба баргузории «Ҳафтаи илм», ки имсол ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф солҳои 2020-2040», «Даҳсолаи байналмилалии «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028», эълон гардидани соли 2024 ҳамчун «Соли маърифти ҳуқуқӣ» бахшида шуда буд хотима бахшиданд.

15 апреля 2024 года в Российско-Таджикском (Славянском) университете состоялось открытие Международного культурно-цивилизационного форума «Традиционные ценности народов Востока и современный мир». Организаторами мероприятия являются Финансовый университет при Правительстве Российской Федерации, Российско-Таджикский (Славянский) университет, Национальная Академия наук Республики Таджикистан и Центр прикладных исследований Булканских стран при Стамбульском университете Румели.

Президент Национальной академии наук Таджикистана Кобилджон Хушвахтзоде принял участие в данной конференции и выступил с речью.

Дар мизи мудаввар олимони ҷавони Марказ: М.Сафаров, С.Мамадшоева, М.Охонниезов ва Ш.Алиева маърӯзаи илмӣ пешниҳод намуданд.

Сипас котиби илмии Марказ Ю.Мамадҷонов оид ба сафари хизматӣ ба ш.Алмато, ки рӯзи 12 апрели соли 2024 Конференсияи байналмиллалӣ илмӣ ва амалӣ бахшида ба 125 солагии академик Каниш Имантаевич Сатпаев баргузор гардид, ҳисобот пешниҳод кард.

Равобитҳои байни давлатҳову миллатҳо рӯз то рӯз тақвият меёбанд, ки ин дар пешрафти корҳои илмии давлатҳои тарафайн нақши боризро мебозад. Ҳамкориҳо дар самти корҳои илмии байни олимону академикони Тоҷикистон ва Россия солҳои тулонист, ки натиҷаҳои назаррасро ба даст овардааст. Ин ду давлати бо ҳам дӯст дар самтҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангӣ равобитҳои густурда доранд.

13 апрели соли равон Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт Александр Сергеевич Понкратов, раиси Шӯрои нозирони Бунёди байналмилалии "Классика" ба номи А.С.Пушкини Федератсияи Россия, ҳамзамон муовини Раиси Ассосиатсияи байналмилалии мушовирон, номзади или фалсафа, узви Шурои ҷамъиятии шаҳри Москва – ро ба ҳузур пазируфт, зимни мулоқот Президенти АМИТ Хушватзода Қ.Х. оид ба дастовардҳои илми тоҷик дар замони Истиқлолият ва равобити илмии Академияи илмҳои Россия ва Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон табодули пажуҳиши илми ду кишвар бо саҳми Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таҳкими ҳамкориҳои илмӣ гузориш дод.

Сипас Александр Понкратов аз иқдоми профессор Хушвахтзода Қ. Х. оид ба дастрасии олимони тоҷик ба маҷмааи васоити электронӣ иқтибосгардонӣ ва нашри мақолаҳои илмӣ арзи сипос намуд, қайд намуд, ки муҳтарам Хушвахтзода Қ. Х. дар даврони Ректори ДМТ будан ҷиҳати рушди технологияи табодули таҷрибаи илмии ду кишвар саҳми сазовор гузошт, ба ҳамин хотир Президенти АМИТ Хушвахтзода Қ.Х. бо медали 300 – солагии Михаил Ломоносов қадр гардид. Медалро дар вазъияти тантанавӣ Понкратов тақдим намуд.

Ҳамзамон ба Раёсати АМИТ нашри мукаммали осори А. С. Пушкин тақдим гардид. Сипас дар толори маҷлисии Маркази мероси хаттии АМИТ бо иштироки олимони АМИТ мулоқоти Понкратов А. С. доир гардид. Дар фарҷоми мулоқот олимони тоҷик: Қосимшо Искандаров, Раҳматкарим Давлатов, Носир Назаров, Ҳабибулло Раҷабов, Раҳматулло Абдуллоев, Наҷмиддин Шоинбодов бо медалҳои Федералии Россия барои равобитҳои илмӣ ва иҷрои вазифаи интернатсионалӣ мукофотонида шуданд. Дар фарҷом Президенти АМИТ Хушвахтзода Қ. Х. ба Понкратов А.С. туҳфаҳои хотиравӣ тақдим намуд.

Таҳти ин унвон имрӯз дар толори Агентии амнияти химиявӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроии Академияи милли илмҳои Тоҷикистон бо ташаббуси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Раёсати АМИТ 10- умин Конференсияи илмӣ-ҷумҳуриявии «Саҳми занон дар рушди илм» дар сатҳи баланд баргузор гардид.

Дар конфронси мазкур муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Мансурӣ Дилрабо., Раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Файзиддинзода Бунафша., Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон Сатториён Матлубахон., Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт., Раиси Кумита оид ба илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Содиқи Насиба., муовини Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон Юсуфӣ Хайринисо иштирок ва суханронӣ намуданд.

Дар оғози конфронс Раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Файзиддинзода Бунафша суханронӣ намуда нақши занонро дар рушду такомули илм, муаррифии ҳаёт ва фаъолияти олимаҳои шинохтаи тоҷик, дастоварду комёбиҳои занон дар ҷодаи пажӯҳиши илмӣ муҳим арзёбӣ намуд. Сипас дар ҷараёни суханронӣ муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Мансурӣ Дилрабо нақши занону бонувони кишваро дар рушду пешрафти тамоми соҳаҳои фаъолияти ҷаъмиятиву сиёсӣ муҳим арзёби намуд.

Дар идомаи конфронси мазкур Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт зимни суханрони қайд кард, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ маҳз бо сиёсати оқилонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мақому манзалати занону бонувон дар ҷомеа марҳила ба марҳила боло рафта вобаста ба ин Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи кафолатҳои давлатии баробарҳуқуқии мардону занон ва имкониятҳои баробари амалигардонии онҳо», Нақшаи миллии тадбирҳо дар хусуси баланд бардоштани мақом ва нақши зан, барномаҳои давлатии «Самтҳои асосии сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқу имкониятҳои баробари мардон ва занон», «Тарбия, интихоб ва ҷобаҷогузории кадрҳои роҳбарикунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳисоби занону духтарони лаёқатманд» қабул гардидаанд.

5-уми марти соли равон ҳайати маъмурият ва кормандони Институти кимиёи ба номи В.И. Никитин бахшида ба ёдбуди академик Павловский Евгений Никанорович дар назди нимпайкараи ин олими асри XX ҷамъ омаданд. Дар ин ҷамъомад ҳайати меҳмонон, вакилони Раёсати АМИТ, олимони соҳа ва намояндагони ахбори омма иштирок намуданд.

Бояд ёдовар шуд, ки академик Е.Н.Павловский зоологи даврони шӯравӣ, энтомолог ва асосгузори мактаби шӯравии паразитология ба ҳисоб рафта, солҳои 50-уми асри гузашта ҳамчун роҳбари Филиали Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ дар Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Хизматҳои академик Е.Н.Павловскийро дар пешрафти илми тоҷик ба назар гирифта, дар назди нимпайкараашон ҳамчун рамзи эҳтиром ва ёдоварӣ гулчанбар гузошта шуд.