Наврӯз яке аз қадимтарин ва пуршукӯҳтарин ҷашнҳои мардуми ориёитабор ба ҳисоб меравад. Ин ид оғози соли нави шамсӣ ва фарорасии фасли баҳорро таҷассум мекунад. Калимаи «Наврӯз» маънои «рӯзи нав»-ро дошта, рамзи эҳё, покӣ, дӯстӣ ва умед ба фардои нек мебошад. Барои мардуми тоҷик ва дигар халқҳои минтақа Наврӯз на танҳо як ҷашни оддӣ, балки мероси гаронбаҳои фарҳангӣ ва нишонаи пайванди инсон бо табиат ва суннатҳои ниёгон аст.
Таърихи Наврӯз ба зиёда аз се ҳазор сол мерасад. Пайдоиши он ба даврони тамаддуни бостонии ориёиҳо ва замони паҳншавии ойини зардуштӣ вобаста дониста мешавад. Дар сарчашмаҳои қадим, аз ҷумла дар китоби муқаддаси зардуштиён — «Авесто», аз ҷашнҳои баҳорӣ ёдоварӣ шудааст, ки бо эҳёи табиат ва оғози зиндагии нав алоқаманд мебошанд. Бо гузашти асрҳо Наврӯз ҳамчун ҷашни бузурги фарҳангӣ дар байни халқҳои гуногун паҳн гардида, то имрӯз бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил мегардад.
Дар Тоҷикистон Наврӯз яке аз ҷашнҳои асосии миллӣ ба шумор меравад. Он ҳамасола 21-уми март таҷлил гардида, рӯзи истироҳати расмӣ мебошад. Дар саросари кишвар ба ифтихори ин ҷашни бузург чорабиниҳои бошукӯҳи фарҳангӣ, намоишҳои ҳунарҳои мардумӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва барномаҳои консертӣ баргузор мегарданд. Мардум дар майдонҳо ва боғҳои фарҳангӣ ҷамъ омада, сурудхонӣ, рақсу бозӣ ва дигар расму оинҳои қадимии миллиро иҷро мекунанд. Ин ҷашн фазои дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва шодиро дар ҷомеа ба вуҷуд меорад.
Соли 2010 бо ташаббуси кишварҳои ҳавзаи тамаддуни форсӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, Созмони Милали Муттаҳид 21-уми мартро ҳамчун Рӯзи байналмилалии Наврӯз эътироф намуд. Ин иқдом мақоми байналмилалии ин ҷашни бостониро боз ҳам баланд бардошт ва нишон дод, ки Наврӯз мероси фарҳангии на танҳо як миллат, балки тамоми башарият мебошад.
Наврӯз бо расму анъанаҳои зебо ва рамзии худ машҳур аст. Пеш аз фаро расидани ин ид мардум хонаҳои худро тоза мекунанд, то соли навро бо покӣ ва тартиб оғоз намоянд. Ин амал рамзи покии рӯҳ ва оғози зиндагии нав ба ҳисоб меравад. Дар рӯзҳои ид дастархони пурнозу неъмат ороста мешавад ва таомҳои миллии гуногун омода мегарданд. Яке аз таомҳои маъруфи наврӯзӣ суманак мебошад, ки рамзи баракат, фаровонӣ ва некрӯзӣ ба ҳисоб меравад. Ҳамчунин анъанаи гузоштани ҳафт ашёи рамзӣ, ки бо номи «Ҳафтсин» ё «Ҳафтшин» маъруф аст, роиҷ мебошад. Дар ин дастархон ашёҳое гузошта мешаванд, ки ҳар кадоми онҳо маънои махсус доранд ва рамзи ҳаёт, саломатӣ, фаровонӣ ва хушбахтӣ мебошанд. Дар айёми Наврӯз аёдати калонсолон низ яке аз суннатҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Ҷавонон ва фарзандон ба дидорбинии падару модар, бобову бибиҳо ва хешу табор рафта, эҳтироми худро нисбат ба онҳо баён мекунанд.
Наврӯз на танҳо иди баҳор, балки ҷашни дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ваҳдати мардум мебошад. Ин ид инсонҳоро ба сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ, меҳрубонӣ ва эҳтироми табиат даъват мекунад. Маҳз ҳамин арзишҳо сабаб шудаанд, ки Наврӯз дар байни халқҳои гуногуни ҷаҳон маҳбубият пайдо кунад ва ба рамзи фарҳанги муштарак табдил ёбад.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар суханрониҳои худ Наврӯзро ҳамчун мероси гаронбаҳои фарҳангӣ ва омили муҳими таҳкими худшиносии миллӣ арзёбӣ менамояд. Ба гуфтаи ӯ, Наврӯз ҷашни аҷдодии мост, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо дар ҳаёти миллати тоҷик нақши муҳим бозида, мардумро ба ҳам овардааст. Пешвои миллат таъкид мекунанд, ки фалсафа ва арзишҳои Наврӯз инсонҳоро — калонсолу ҷавон — муттаҳид намуда, барои истиқболи баҳор ва оғози соли пур аз некиву фаровонӣ ба ҳам меорад.
Дар яке аз суханрониҳои худ ба муносибати Рӯзи байналмилалии Наврӯз Пешвои миллат меҳмонони кишварҳои дӯст, аз ҷумла роҳбарони Қирғизистон ва Ӯзбекистонро самимона истиқбол намуда, қайд карданд, ки Наврӯз сарчашмаи дӯстӣ, таҳаммулгароӣ ва ҳамкории байни халқҳо мебошад. Ба гуфтаи ӯ, ин ҷашн ба таҳкими муносибатҳои неки байни кишварҳо мусоидат намуда, арзишҳои сулҳ ва ҳамбастагиро дар ҷомеаи байналмилалӣ тарғиб мекунад. Ҳамчунин таъкид карда шуд, ки Наврӯз ва дигар ҷашнҳои миллии тоҷикон, ба монанди Сада, Тиргон ва Меҳргон, падидаҳои беназири фарҳангӣ мебошанд, ки таърихи чандҳазорсолаи мардуми тоҷикро инъикос намуда, бояд ба наслҳои оянда мерос гузошта шаванд.
Наврӯз рамзи эҳёи табиат ва оғози зиндагии нав аст. Ин ҷашн моро ба покӣ, некӣ, меҳрубонӣ ва дӯстӣ раҳнамоӣ мекунад. Пос доштани Наврӯз нишонаи эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва суннатҳои ниёгон мебошад. Маҳз ҳамин арзишҳо Наврӯзро ба яке аз зеботарин ва пурмаънотарин ҷашнҳои ҷаҳон табдил додаанд.
Наврӯз расид, фасли баҳорон омад,
Бар дашту даман накҳати борон омад.
Сабза дамид аз нафаси гарми замин,
Аз файзи баҳор рӯҳи инсон омад.
Сангинова У.М. - ходими хурди илмии Институти зоология ва
паразитологияи ба номи Е.Н. Павловскийи АМИТ
