Дар шароити ҷаҳонишавии босуръат, таҳаввулоти геополитикӣ ва афзоиши бархӯрдҳои фарҳангӣ, масъалаи ҳуввияти миллӣ ва нақши он дар таъмини суботи сиёсӣ ба яке аз мавзӯъҳои калидии илми сиёсатшиносӣ ва ҷомеашиносӣ табдил ёфтааст. Давлатҳое, ки тавонистаанд ҳуввияти миллии устувор, фарогир ва муттаҳидсозандаро ташаккул диҳанд, одатан дорои низоми сиёсӣ ва иҷтимоии устувортар мебошанд. Баръакс, заъфи ҳуввияти миллӣ ё тақсимшавии он ба ҳуввиятҳои рақобаткунанда метавонад ба бесуботии сиёсӣ, ихтилофҳои дохилӣ ва ҳатто низоъҳои шаҳрвандӣ оварда расонад.
Мақсади ин мақола таҳлили робитаи мутақобили ҳуввияти миллӣ ва суботи сиёсӣ, муайян кардани омилҳои асосии таъсиргузор ва баррасии нақши давлат дар ташаккули ин ду падида мебошад.
Ҳуввияти миллӣ маҷмӯи арзишҳо, боварҳо, рамзҳо, анъанаҳо, таърих ва забонест, ки як гурӯҳи одамонро ҳамчун миллат муттаҳид месозад. Он на танҳо эҳсоси тааллуқ доштан ба як давлат ё сарзамин аст, балки дарки манфиатҳои умумӣ ва масъулияти муштаракро низ дар бар мегирад.
Ҳуввияти миллӣ дорои чанд ҷанбаи асосӣ мебошад:
Ҷанбаи таърихӣ – хотираи таърихӣ, қаҳрамонҳо, рӯйдодҳои сарнавиштсоз ва таҷрибаи муштараки гузашта;
Ҷанбаи фарҳангӣ – забон, дин, анъанаҳо, урфу одат ва арзишҳои маънавӣ;
Ҷанбаи сиёсӣ – эътирофи давлатдорӣ, қонун, рамзҳои миллӣ ва иштирок дар ҳаёти сиёсӣ;
Ҷанбаи иҷтимоӣ – ҳисси ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва адолати иҷтимоӣ.
Тавозуни дурусти ин ҷанбаҳо метавонад заминаи мустаҳками ҳамгироии миллӣ ва суботи сиёсиро фароҳам оварад.
Суботи сиёсӣ ҳолатест, ки дар он низоми сиёсӣ қобилияти нигоҳ доштани тартибот, идоракунии муассир ва ҳалли муноқишаҳои иҷтимоиро бидуни истифодаи зӯроварии густарда дорад. Суботи сиёсӣ маънои набудани тағйиротро надорад, балки нишондиҳандаи қобилияти мутобиқшавии низом ба тағйироти дохилӣ ва хориҷӣ мебошад.
Аз ҷумлаи нишондиҳандаҳои асосии суботи сиёсӣ инҳо: қонуният ва эътимоди мардум ба ниҳодҳои давлатӣ, сатҳи пасти низоъҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ, иштирок ва намояндагии гурӯҳҳои гуногун дар равандҳои сиёсӣ, рушди устувори иқтисодӣ ва адолати иҷтимоӣ мебошанд.
Ҳуввияти миллӣ метавонад ҳамчун омили муҳими таҳкимбахши ин нишондиҳандаҳо хизмат намояд.
Ҳуввияти миллӣ ва суботи сиёсӣ дар робитаи мутақобили зич қарор доранд. Аз як тараф, ҳуввияти миллии қавӣ ба таҳкими суботи сиёсӣ мусоидат мекунад, зеро он эҳсоси ваҳдат ва ҳамбастагиро миёни шаҳрвандон афзоиш дода, сатҳи эътимод ба давлат ва қонунро баланд бардошта, омодагии ҷомеаро барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ зиёд менамояд.
Аз тарафи дигар, суботи сиёсӣ шароити мусоид барои рушд ва таҳкими ҳуввияти миллиро фароҳам месозад. Дар шароити бесуботӣ, вақте ки давлат наметавонад амният ва адолатро таъмин кунад, ҳуввияти миллӣ заиф гардида, ҷойи онро ҳуввиятҳои маҳаллӣ, қавмӣ ё мазҳабӣ мегиранд.
Як қатор омилҳо мавҷуданд, ки метавонанд ҳуввияти миллиро тақвият дода, ба суботи сиёсӣ мусоидат намоянд, ки инҳо Сиёсати фарҳангӣ ва забонӣ буда, ҳифз ва рушди забони давлатӣ, эҳтиром ба гуногунрангии фарҳангӣ ва дастгирии мероси миллӣ аз муҳимтарин василаҳои ташаккули ҳуввияти фарогир мебошанд.
Маориф ва тарбия низ муҳим буда, низоми маориф дар ташаккули ҷаҳонбинӣ ва худшиносии миллӣ нақши калидӣ мебозад. Омӯзиши таърихи воқеъбинона ва арзишҳои умумибашарӣ метавонад ҳисси масъулияти шаҳрвандиро тақвият диҳад.
Адолати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ яке аз омилҳое буда, нобаробарии иҷтимоӣ ва камбизоатӣ метавонанд ба заъфи ҳуввияти миллӣ оварда расонанд. Вақте шаҳрвандон худро аз манфиатҳои умумимиллӣ дур эҳсос мекунанд, эътимод ба давлат коҳиш меёбад.
Иштироки гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоӣ, қавмӣ ва минтақавӣ дар идоракунии давлат эҳсоси тааллуқ ва масъулияти муштаракро афзоиш медиҳад.
Бо вуҷуди аҳамияти бузурги худ, ҳуввияти миллӣ метавонад дар сурати сиёсисозии ифротӣ ба омили бесуботӣ табдил ёбад. Миллатгароии тундрав, истиснои гурӯҳҳои муайян ва истифодаи ҳуввият ҳамчун василаи муборизаи сиёсӣ метавонад ба тақсимшавии ҷомеа ва афзоиши низоъҳо оварда расонад.
Ҳуввияти миллӣ ва суботи сиёсӣ ду унсури ба ҳам зич вобаста мебошанд, ки ҳар яке ба таҳким ё заъфи дигаре таъсир мерасонад. Ҳуввияти миллии фарогир, муттаҳидсозанда ва бар пояи адолати иҷтимоӣ метавонад омили калидии таъмини суботи сиёсӣ гардад. Дар навбати худ, суботи сиёсӣ шароити мусоид барои рушди минбаъдаи худшиносии миллӣ ва ваҳдати ҷомеаро фароҳам месозад.
Дар шароити муосир, сиёсати давлатӣ бояд ба таҳкими ҳуввияти миллӣ на ҳамчун василаи маҳдудсозӣ, балки ҳамчун платформаи ҳамгироӣ, ҳамбастагӣ ва рушди устувори ҷомеа равона гардад. Танҳо дар ин сурат метавон ба суботи пойдори сиёсӣ ва рушди дарозмуддати давлат ноил шуд.
Окимшоева Рухсора Суҳробовна - номзади илмҳои педагогӣ, котиби илмии Институти
омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
