Шаҳри Душанбе, ҳамчун пойтахти Тоҷикистон, дар тӯли солҳои истиқлоли давлатӣ ба шаҳри муосир ва пешрафта табдил ёфтааст. Ин шаҳр на танҳо макони истиқомати беш аз як миллион нафар аст, балки дили илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати кишвар мебошад. Дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, таваҷҷӯҳ ба наслҳои ҷавон, хусусан мактаббачагон, ҳамчун омили асосии пешрафти устувори давлат эътироф мегардад. Аз ин рӯ, Раёсати АМИТ (Агентии мусоидати иттилоотӣ) ва шуъбаи кор бо мактаббачагон дар ҳамкорӣ бо дигар ниҳодҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ кӯшиш менамояд, ки дар пойтахт муҳити мусоиди таълимию тарбиявӣ фароҳам оварад.
Мактаббачагони Душанбе имрӯз на танҳо хонандагони китобҳои дарсӣ, балки эҷодкорони ояндаи рақамӣ, технологиҳо ва фарҳанги бунёдкор мебошанд. Таҳлили вазъи кунунӣ нишон медиҳад, ки дар Душанбе ба рушди истеъдодҳои мактаббачагон таваҷҷӯҳи ҷиддӣ мавҷуд аст. Кӯшишҳои доимӣ барои аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ пуштибонӣ кардани хонандагон сурат мегирад. Дар ин росто, ин мақола кӯшиш мекунад, ки дастовардҳо, имкониятҳо ва дурнамои фаъолиятро дар соҳаи кор бо мактаббачагони пойтахт ба таври возеҳ баён намояд. Дар саҳифаҳои минбаъда, хонанда метавонад бо барномаҳои амалӣ, натиҷаҳои онҳо ва нақши Душанбе ҳамчун шаҳри дӯстдори кӯдакон шинос шавад.
Шаҳри Душанбе дорои шабакаи васеи муассисаҳои таълимӣ мебошад, ки аз мактабҳои ибтидоӣ то литсейҳои ихтисосӣ ва гимназияҳои байналмилалиро дар бар мегирад. Дар солҳои охир, бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, беш аз 20 мактаби навмусос бо таҷҳизоти замонавии лабораторӣ, синфҳои компютерӣ ва китобхонаҳои электронӣ кушода шудаанд. Ин имкон медиҳад, ки мактаббачагон аз синфҳои поёнӣ бо илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ, барномасозӣ ва забонҳои хориҷӣ шинос шаванд. АМИТ дар ин раванд нақши ҳамоҳангсозанда дорад. Шуъбаи кор бо мактаббачагон бо ҷалби мутахассисони соҳаи ИТ, журналистика ва технологияҳои муосир барои мактаббачагони пойтахт семинарҳо ва треннингҳои ройгон ташкил менамояд. Дар соли 2024 дар Душанбе озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи илм» баргузор гардид, ки дар он 150 нафар мактаббачагони пойтахт иштирок намуда, 30 нафарашон ҷоизаҳои махсус гирифтанд. Ин рақамҳо гувоҳи он аст, ки Душанбе барои баланд бардоштани сатҳи саводнокии иттилоотӣ ва илмии насли наврас тамоми шароитҳоро фароҳам овардааст. Бо вуҷуди ин, корҳои бисёре боқӣ мондаанд, аз ҷумла беҳтар намудани дастрасии интернет дар мактабҳои ноҳияҳои дурдасти пойтахт ва тайёр кардани муаллимони салоҳиятдор дар соҳаи технологияҳои нав. Вале сатҳи кунунии рушди инфрасохтори таълимӣ дар Душанбе метавонад ҳамчун намуна барои дигар шаҳрҳои кишвар хизмат кунад.
Яке аз самтҳои асосии фаъолияти шуъбаи кор бо мактаббачагони Раёсати АМИТ ин ташкили чорабиниҳои фарҳангӣ-маърифатӣ мебошад, ки ҳадафи онҳо инкишофи маънавиёти мактаббачагон мебошад. Аз ҷумла, ҳар моҳ дар шаҳри Душанбе вохӯриҳои эҷодӣ бо шоирон, нависандагон, рӯзноманигорон ва арбобони илмии тоҷик баргузор мегардад. Ин вохӯриҳо дар китобхонаи марказии шаҳр, толорҳои Раёсати АМИТ ва мактабҳои пешрафтаи пойтахт доир мешаванд. Мактаббачагон на танҳо гӯшкунандагони фаъол, балки иштирокчиёни мустақими барномаҳо мебошанд. Аз ҷумла, озмуни «Душанбе аз назари ман» дар байни хонандагони синфҳои 7-11 баргузор гардид, ки дар он мактаббачагон мақола, очерк, акс ва видеороликҳои худро оид ба зебоиҳо ва мушкилоти шаҳр пешниҳод намуданд. Ғолибони ин озмун бо саёҳатҳои фарҳангӣ ба манотиқи таърихии Тоҷикистон ва дигар шаҳрҳо тақдир карда шуданд. Ин гуна барномаҳо ҳисси ватандӯстӣ, масъулиятшиносӣ ва эҷодкориро дар мактаббачагон тақвият медиҳанд. Илова бар ин, АМИТ маҷаллаи электронии «Мактаббачаи ояндасоз»-ро нашр менамояд, ки дар он мақолаҳои мактаббачагони худи Душанбе, нақшаҳои корӣ ва тавсияҳои мутахассисон чоп мешаванд. Дар тӯли ду соли охир, 50 мактаббача дар ин маҷалла ҳамчун муаллифи мақолаҳо иштирок кардаанд, ки ин таҷриба беназир ба ҳисоб меравад.
Дар замони имрӯза, таваҷҷӯҳ ба соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ва рақамӣ яке аз афзалиятҳои стратегии давлат мебошад. Шуъбаи кор бо мактаббачагони Раёсати АМИТ дар ҳамкорӣ бо ширкатҳои ватанӣ ва хориҷӣ дар шаҳри Душанбе курсҳои барномасозӣ, бехатарии компютерӣ, дизайни графикӣ ва асосҳои сунъии зеҳниро ташкил додааст. Ин курсҳо дар марказҳои инноватсионии «ТехноКидс» ва «Академияи рақамии Душанбе» бо иштироки беш аз 500 мактаббача баргузор мешаванд. Ҳадаф омӯзонидани мактаббачагон ба забони муосири технологӣ ва тайёр кардани онҳо ба бозори меҳнати оянда мебошад. Дар ин самт дастовардҳои назаррас ба даст омадааст: гурӯҳи мактаббачагони пойтахт дар озмуни байналмилалии «RoboCup-2025» иштирок намуда, дар номинатсияи «Беҳтарин роботи ёвари таълимӣ» ҷои сеюмро соҳиб шуданд. Ин натиҷа на танҳо ифтихори шаҳр, балки нишонаи самаранокии барномаҳои мавҷуда мебошад. Илова бар ин, шуъбаи кор бо мактаббачагон ҳамарӯза портали махсуси «IT-Maktab.tj»-ро роҳандозӣ мекунад, ки дар он видеодарсҳо, вазифаҳои амалӣ ва лоиҳаҳои муштараки мактаббачагон ҷойгир шудаанд. То имрӯз, зиёда аз 10 ҳазор мактаббачаи Душанбе ба ин портал дастрасӣ доранд ва ҳар моҳ на камтар аз 300 нафар аз курсҳои онлайн истифода мебаранд.
Ҷамъбасти таҳлилҳо нишон медиҳад, ки шаҳри Душанбе бо сиёсати мақсадноки давлатӣ ва саъю кӯшиши кормандони соҳаҳои маориф, фарҳанг ва иттилоот, ба шаҳре табдил ёфтааст, ки дар он манфиатҳои мактаббачагон дар маркази таваҷҷӯҳ қарор доранд. Шуъбаи кор бо мактаббачагони Раёсати АМИТ дар ин раванд нақши муҳими ҳамоҳангсозанда, иттилоотрасон ва инноватсиониро иҷро менамояд. Бо вуҷуди дастовардҳои мавҷуда, барои рушди минбаъдаи соҳа зарур аст, ки барномаҳои таълимӣ минбаъд низ такмил дода шаванд, дастрасии мактаббачагони тамоми ноҳияҳои пойтахт ба технологияҳои рақамӣ баробар гардад ва шарикии давлат бо бахши хусусӣ васеътар карда шавад. Дар ояндаи наздик, Раёсати АМИТ нақша дорад, ки дар ҳар ноҳияи шаҳри Душанбе як «Клуби мактаббачагони иттилоотӣ» таъсис диҳад, ки дар он мактаббачагон метавонанд ба таври доимӣ маҳорати худро дар соҳаи журналистика, технология ва дизайн такмил диҳанд. Инчунин, барномаи махсуси «Сабзи оянда» барои ҷалби мактаббачагон ба лоиҳаҳои экологӣ ва иҷтимоӣ дар дохили шаҳр таҳия шудааст. Аз ин рӯ, бо эътимод метавон гуфт, ки Душанбе шаҳри илм, фарҳанг ва ояндаи неки насли наврас аст. Ҳар як мактаббачае, ки дар ин шаҳр зиндагӣ мекунад, ҳақ дорад ба ояндаи дурахшон ва худшиносии миллӣ умедвор бошад. Вазифаи мо — кӯмак ба ин умедҳо ба воқеият табдил ёбад.
Шарифзода Сурайё, сармутахассиси шуъбаи кор бо мактаббачагони Раёсати АМИТ.
