Перейти к основному содержанию

(Дар ҳошияи сафари давлатии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин)

Дурнамои рушди муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин дар шароити мураккаби равандҳои геополитикӣ ва тағйирёбандаи низоми байналмилалӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии ҳар ду давлат ба ҳисоб меравад. Ин муносибатҳо дар тӯли зиёда аз се даҳсола бар пояи эҳтироми мутақобила, баробарҳуқуқӣ ва манфиатҳои муштарак рушд ёфта, имрӯз ба сатҳи шарикии стратегии фарогир расидаанд. Ҳамкориҳо дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва амниятӣ пайваста густариш меёбанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон аз оғози истиқлолияти давлатӣ сиёсати хориҷии «Дарҳои боз»-ро пеш гирифта, ба рушди муносибатҳои бисёрсамта бо кишварҳои ҷаҳон, аз ҷумла Ҷумҳурии Мардумии Чин, аҳамияти махсус медиҳад. Дар навбати худ, Чин ҳамчун яке аз қудратҳои бузурги иқтисодии ҷаҳон ба таҳкими робитаҳо бо кишварҳои Осиёи Марказӣ таваҷҷуҳи рӯзафзун зоҳир менамояд. Ин раванд дар доираи ташаббусҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, аз ҷумла ташаббуси «Як камарбанд – як роҳ», боз ҳам таҳким ёфтааст.

Муносибатҳои дипломатии ду кишвар соли 1992 барқарор гардида, аз он замон то имрӯз бо суръати устувор рушд мекунанд. Дар ин давра мулоқоту сафарҳои сатҳи олӣ ва музокироти мунтазами сарони давлатҳо баргузор гардида, дар таҳкими эътимоди сиёсӣ нақши калидӣ бозидаанд. Махсусан робитаҳои шахсӣ ва сиёсӣ миёни Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси Ҷумҳурии Мардумии Чин Си Ҷинпин ба марҳилаи сифатан нави ҳамкориҳо замина гузоштаанд.

Яке аз самтҳои муҳими ҳамкорӣ робитаҳои иқтисодӣ мебошад. Ҷумҳурии Мардумии Чин ба яке аз шарикони асосии тиҷоратии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Ҳаҷми гардиши савдо пайваста афзоиш ёфта, сармоягузории чинӣ дар бахшҳои энергетика, саноат, инфрасохтор ва нақлиёт нақши муассир мегузорад. Бунёди роҳҳои байналмилалӣ, нақбҳо, хатҳои интиқоли барқ ва корхонаҳои саноатӣ бо иштироки сармояи чинӣ ба рушди устувори иқтисоди миллӣ мусоидат менамояд.

Дар соҳаи энергетика низ ҳамкориҳо аҳамияти стратегӣ доранд. Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ дорои имконияти табдил ёфтан ба маркази тавлиди энергияи сабз дар минтақа мебошад. Дар ин самт саҳми ширкатҳои чинӣ дар сохтмон ва навсозии нерӯгоҳҳои барқӣ муҳим арзёбӣ мегардад.

Ҳамкории ду кишвар дар соҳаи амният низ дар сатҳи баланд қарор дошта, сол то сол густариш меёбад. Бо дарназардошти таҳдидҳои муосир, аз ҷумла терроризм, экстремизм ва қочоқи маводи мухаддир, ҷонибҳо дар доираи созмонҳои минтақавӣ, бахусус Созмони ҳамкории Шанхай, ҳамкории зич доранд. Ин ҳамкорӣ ба таҳкими субот ва амнияти минтақаи Осиёи Марказӣ мусоидат мекунад.

Ҷанбаи муҳими дигар ҳамкории фарҳангӣ ва гуманитарӣ мебошад. Дар солҳои охир табодули донишҷӯён, омӯзгорон ва муҳаққиқон афзоиш ёфтааст. Дар Тоҷикистон омӯзиши забони чинӣ ва дар Чин омӯзиши забони тоҷикӣ рушд меёбад, ки ин ба таҳкими робитаҳои фарҳангӣ ва маънавии ду халқ заминаи устувор мегузорад. Баргузории рӯзҳои фарҳанг, намоишгоҳҳо ва форумҳои илмӣ низ ба густариши ҳамдигарфаҳмӣ мусоидат менамояд.

Дар доираи ташаббуси «Як камарбанд – як роҳ» ҳамкориҳо ба сатҳи нави стратегӣ баромадаанд. Ин ташаббус барои такмили инфрасохтори нақлиётӣ ва логистикӣ, густариши робитаҳои тиҷоратӣ ва ҳамгироии иқтисодӣ имкониятҳои васеъ фароҳам меорад. Тоҷикистон дар ин раванд ҳамчун кишвари дорои мавқеи муҳими транзитӣ нақши назаррас дорад.

Дурнамои рушди муносибатҳо миёни ду давлат хеле васеъ ва бисёрсамта арзёбӣ мегардад. Дар оянда густариши ҳамкорӣ дар соҳаҳои рақамисозии иқтисод, технологияҳои нав, зеҳни сунъӣ, саноати сабз ва иқтисоди инноватсионӣ дар назар аст. Истифодаи таҷрибаи пешрафтаи Чин метавонад ба рушди босуръати иқтисоди миллии Тоҷикистон мусоидат намояд. Илова бар ин, рушди инфрасохтори нақлиётӣ, аз ҷумла роҳҳои автомобилгард ва роҳи оҳан, барои пайвастшавии беҳтари Тоҷикистон ба бозорҳои ҷаҳонӣ аҳамияти стратегӣ дорад. Ин омил мавқеи геоэкономии кишварро боз ҳам тақвият мебахшад.

Дар сатҳи сиёсӣ низ ҳамфикрӣ миёни ду давлат дар масъалаҳои байналмилалӣ назаррас аст. Аз ҷумла, Тоҷикистону Чин ҷонибдори ҷаҳони бисёрқутба, риояи принсипҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳалли осоиштаи низоъҳо мебошанд. Ин мавқеи муштарак заминаи устувори рушди ҳамкориҳои минбаъдаро ташкил медиҳад.

Ҳамзаон сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин, ки дар рӯзҳои 11–13 май баргузор гардид, ба таҳкими минбаъдаи муносибатҳои ду кишвар такони ҷиддӣ бахшид ва ҳамчун марҳилаи нави рушди шарикии стратегӣ арзёбӣ мегардад. Дар ҷараёни сафар мулоқоту музокироти сатҳи олӣ миёни сарони давлатҳо баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, амниятӣ ва гуманитарӣ баррасӣ шуданд. Ҷонибҳо сатҳи баланди эътимоди сиёсӣ ва ҳамоҳангии мавқеъҳоро дар масъалаҳои байналмилалӣ таъкид намуданд.

Яке аз рӯйдодҳои муҳими ин сафар сарфароз гардонидани Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо унвони профессори фахрии Донишгоҳи Пекин мебошад. Ин иқдом нишонаи эътирофи саҳми назарраси Сарвари давлати Тоҷикистон дар таҳкими робитаҳои илмӣ, фарҳангӣ ва сиёсӣ миёни ду кишвар арзёбӣ мегардад.

Мавриди ба зикр аст, ки натиҷаҳои муҳими сафар инчунин дар тавсеаи минбаъдаи шарикии стратегӣ ва густариши ҳамкорӣ дар соҳаҳои иқтисод, энергетика, саноат ва инфрасохтор ифода меёбанд. Дар ин замина, тавофуқҳо оид ба ҷалби сармоягузорӣ ва татбиқи лоиҳаҳои нави муштарак ба даст омаданд. Дар соҳаи амният ҷонибҳо зарурати таҳкими ҳамкорӣ дар мубориза бо терроризм, экстремизм ва ҷинояткории фаромиллиро таъкид намуданд, ки ба таҳкими суботи минтақавӣ мусоидат мекунад.

Ҳамзамон, ба рушди робитаҳои фарҳангӣ ва гуманитарӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Тавсеаи табодули донишҷӯён, рушди омӯзиши забонҳо ва густариши ҳамкориҳои илмӣ аз самтҳои афзалиятноки ҳамкории ду кишвар муайян гардиданд. Дар маҷмӯъ, натиҷаҳои сафари давлатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин нишон медиҳанд, ки муносибатҳои ду кишвар ба марҳилаи нави сифатан баланд ворид гардида, дурнамои рушди онҳо боз ҳам васеъ ва устувор мебошад.

Хулоса, метавон таъкид намуд, ки муносибатҳои Тоҷикистону Чин ба марҳилаи нави сифатан баланд ворид шудаанд. Ин робитаҳо на танҳо барои ҳар ду кишвар, балки барои субот ва рушди тамоми минтақаи Осиёи Марказӣ аҳамияти стратегӣ доранд. Дар натиҷаи рушди минбаъдаи ин ҳамкориҳо, Тоҷикистон метавонад ба маркази муҳими транзитӣ ва иқтисодӣ табдил ёбад, дар ҳоле ки Чин мавқеи худро ҳамчун шарики стратегии боэътимод дар минтақа боз ҳам тақвият мебахшад.

Раҳимзода АЛИШЕР - Директори Институти математикаи ба номи А.Ҷӯраеви АМИT