Перейти к основному содержанию
Рӯзи пойтахт яке аз санаҳои муҳими миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор рафта, ҳамчун рамзи эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва дастовардҳои пойтахт таҷлил мегардад. Шаҳри Душанбе ҳамчун маркази сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар дар ташаккули давлатдорӣ ва рушди ҷомеа нақши калидӣ дорад. Таҷлили Рӯзи пойтахт на танҳо як ҷашни рамзӣ, балки падидаи муҳими иҷтимоӣ ва сиёсӣ буда, ба таҳкими ҳувияти миллӣ, рушди худшиносии шаҳрвандон ва муаррифии дастовардҳои кишвар мусоидат менамояд. Пойтахт дар ҳар як давлат оинаи воқеии сатҳи рушди он ба ҳисоб меравад ва шаҳри Душанбе низ дар ин замина ҳамчун намунаи равшани пешрафт ва созандагӣ шинохта мешавад.

123Таърихи ташаккули шаҳри Душанбе ба давраҳои қадим рост омада, ин макон дар гузашта ҳамчун як деҳаи хурд бо бозори маҳаллӣ, ки рӯзҳои душанбе баргузор мегардид, маъруф буд. Номи шаҳр низ аз ҳамин анъана сарчашма гирифтааст. Бо гузашти вақт ва махсусан дар асри XX, пас аз таъсиси сохтори давлатдории муосир, шаҳри Душанбе босуръат рушд намуда, соли 1929 мақоми пойтахтро соҳиб гардид. Аз ҳамон давра инҷониб, шаҳр тадриҷан ба маркази асосии сиёсӣ ва фарҳангии кишвар табдил ёфт. Дар даврони истиқлолияти давлатӣ, бо роҳбарии Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, пойтахт ба марҳилаи нави рушд ворид гардида, симои он ба таври куллӣ тағйир ёфтааст. Бунёди инфрасохтори муосир, роҳҳои васеъ, пулҳо, боғу гулгаштҳо ва биноҳои баландошёна шаҳодат аз пешрафти устувори шаҳр медиҳанд.

Дар баробари ин, бояд таъкид намуд, ки дар марҳилаи кунунӣ заҳмату талошҳои роҳбарияти шаҳр, бахусус Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар самти рушду ободонӣ нақши бисёр муҳим доранд. Таҳти роҳбарии ӯ татбиқи барномаҳои муосири шаҳрсозӣ вусъат ёфта, бунёди роҳҳои замонавӣ, иншооти иҷтимоӣ, марказҳои хизматрасонӣ ва биноҳои маъмурӣ бо суръати баланд идома дорад. Ҳамзамон, иқдомҳои ӯ дар самти беҳтар намудани инфрасохтори коммуналӣ, таъмини тозагии муҳити зист, кабудизоркунӣ ва ободонии кӯчаю хиёбонҳо ба беҳтар гардидани шароити зисти аҳолӣ мусоидат намудаанд. Рушди соҳаи нақлиёт, ворид намудани нақлиёти муосир ва танзими ҳаракат низ аз ҷумлаи тадбирҳои муҳим ба шумор рафта, ба осон гардидани рафтуомади сокинон ва меҳмонони пойтахт мусоидат мекунад.

Рӯзи пойтахт ҳамчун як падидаи муҳими ҷамъиятӣ имконият фароҳам меорад, ки нақши пойтахт дар рушди давлат ва ҷомеа ҳамаҷониба баррасӣ гардад. Ин ҷашн ба таҳкими робитаи байни давлат ва ҷомеа мусоидат намуда, шаҳрвандонро ба саҳмгузорӣ дар ободонӣ ва рушди шаҳр ҳидоят мекунад. Ҳамзамон, таҷлили ин рӯз заминаи мусоид барои муаррифии дастовардҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии пойтахт фароҳам меорад. Дар доираи ин ҷашн баргузории чорабиниҳои гуногуни фарҳангӣ, намоишгоҳҳо, барномаҳои консертӣ ва ҳамоишҳои илмӣ ба анъана табдил ёфтааст, ки ҳамаи онҳо ба баланд бардоштани ҳисси ифтихори миллӣ ва ватандӯстӣ мусоидат менамоянд.

Аз нигоҳи иқтисодӣ, шаҳри Душанбе ҳамчун маркази асосии фаъолияти иқтисодӣ нақши муҳим мебозад. Рушди соҳаҳои саноат, сохтмон, хизматрасонӣ ва тиҷорат боиси беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ гардидааст. Сармоягузории дохилӣ ва хориҷӣ дар татбиқи лоиҳаҳои бузург нақши назаррас дошта, ба рушди инфрасохтор ва ташкили ҷойҳои нави корӣ мусоидат мекунад. Пойтахт ҳамчун маркази иқтисодӣ имкониятҳои васеъ барои рушди соҳибкорӣ ва ҷалби сармоя фароҳам овардааст, ки ин омил дар таҳкими иқтисоди миллӣ аҳамияти муҳим дорад.

Дар баробари ин, рушди иҷтимоии пойтахт низ дар сатҳи баланд қарор дорад. Дар шаҳри Душанбе муассисаҳои зиёди таълимӣ, аз ҷумла донишгоҳҳо ва марказҳои илмӣ фаъолият мекунанд, ки дар тарбияи кадрҳои баландихтисос саҳми назаррас мегузоранд. Соҳаи тандурустӣ низ рушд ёфта, бунёди муассисаҳои нави тиббӣ ва муҷаҳҳазгардонии онҳо бо техникаи муосир ба беҳтар гардидани хизматрасонии тиббӣ мусоидат намудааст. Ҳамаи ин дастовардҳо нишон медиҳанд, ки пойтахт на танҳо маркази сиёсӣ, балки маркази муҳими иҷтимоӣ ва илмии кишвар мебошад.

Ҷанбаҳои фарҳангии шаҳри Душанбе низ хеле ғанӣ ва гуногунранг мебошанд. Пойтахт ҳамчун маркази фарҳангии кишвар дорои театрҳо, осорхонаҳо, китобхонаҳо ва дигар муассисаҳои фарҳангӣ мебошад, ки дар рушди маънавии ҷомеа нақши муҳим мебозанд. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ, фестивалҳо ва намоишгоҳҳо дар доираи Рӯзи пойтахт ба муаррифии фарҳанги миллӣ ва арзишҳои таърихӣ мусоидат менамояд. Ин гуна чорабиниҳо барои таҳкими робитаҳои фарҳангӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ аҳамияти калон доранд.

Рӯзи пойтахт инчунин дар таҳкими ҳувияти миллӣ ва худшиносии шаҳрвандон нақши муҳим дорад. Ин ҷашн ба шаҳрвандон имконият медиҳад, ки бо таърих ва фарҳанги пойтахт бештар ошно гарданд ва ҳисси мансубияти худро ба миллат тақвият бахшанд. Тавассути барномаҳои фарҳангӣ ва маърифатӣ арзишҳои миллӣ таблиғ шуда, анъанаҳои таърихӣ эҳё мегарданд. Ҳамин тариқ, Рӯзи пойтахт ба як омили муҳими муттаҳидсозандаи ҷомеа табдил ёфтааст.

Дар сатҳи байналмилалӣ низ шаҳри Душанбе мавқеи худро мустаҳкам намуда, ҳамчун маркази баргузории ҳамоишҳо ва конфронсҳои байналмилалӣ шинохта шудааст. Ин раванд ба баланд гардидани обрӯ ва нуфузи кишвар дар арсаи ҷаҳонӣ мусоидат мекунад. Пойтахт ҳамчун маркази сиёсӣ ва дипломатӣ барои рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ шароити мусоид фароҳам овардааст.

Яке аз самтҳои муҳими рушди пойтахт ободонӣ ва беҳтар намудани инфрасохтор мебошад. Бунёди боғҳо, хиёбонҳо, роҳҳои муосир ва иншооти нав ба симои шаҳр зебоӣ ва ҷозибаи хос бахшидаанд. Ин тадбирҳо на танҳо ба беҳтар гардидани муҳити зист, балки ба рушди сайёҳӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат мекунанд.

Дар маҷмӯъ, Рӯзи пойтахт ҳамчун як ҷашни муҳим на танҳо таҷассумгари эҳтиром ба шаҳри Душанбе, балки нишондиҳандаи рушди давлат ва ҷомеа мебошад. Пойтахт ҳамчун маркази сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ дар таҳкими давлатдорӣ ва пешрафти ҷомеа нақши калидӣ дорад. Таҷлили ин рӯз ба таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди худшиносӣ ва баланд бардоштани ҳисси ифтихори шаҳрвандон мусоидат намуда, барои рушди минбаъдаи пойтахт заминаи устувор фароҳам меорад. Бо дарназардошти дастовардҳои назаррас ва имкониятҳои мавҷуда, метавон гуфт, ки шаҳри Душанбе дар оянда низ ҳамчун маркази пешрафта ва намунаи рушди устувор боқӣ хоҳад монд ва Рӯзи пойтахт ҳамчун рамзи ифтихори миллӣ аҳамияти худро нигоҳ медорад.

Алишер РАҲИМЗОДА, директори Институти математикаи ба номи А.Ҷӯраеви Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон