Перейти к основному содержанию
Дар шароити ҷаҳони муосир, ки пешрафти босуръати илму технология ба яке аз омилҳои калидии рушди ҷомеа табдил ёфтааст, таваҷҷуҳ ба илм ва густариши фаъолияти илмӣ аҳамияти махсус пайдо менамояд. Имрӯз давлатҳое пешсаф ба ҳисоб мераванд, ки тавонистаанд захираҳои зеҳнии худро самаранок истифода баранд ва барои рушди таҳқиқот ва навоварӣ шароити мусоид фароҳам оваранд. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ бо дарки амиқи ин раванд, рушди илмро яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати худ қарор додааст.

12Дар ҳамин замина, роҳандозии чорабиниҳое, ки ба муаррифии дастовардҳои илмӣ ва таҳкими робитаи илм бо ҷомеа нигаронида шудаанд, аҳамияти муҳим касб мекунад. Яке аз чунин иқдомҳои муҳим баргузории даҳаи муаррифии илми тоҷик дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон мебошад, ки ба як платформаи муҳим барои намоиши натиҷаҳои таҳқиқот, табодули таҷриба ва густариши ҳамкориҳо табдил ёфтааст.

Ин даҳа ҳамчун як майдони фарогири илмӣ имконият медиҳад, ки олимон, муҳаққиқон, омӯзгорон ва донишҷӯён дар як фазои муштарак гирд омада, дастовардҳои худро муаррифӣ намоянд ва дар бораи масъалаҳои мубрами илмӣ мубодилаи афкор анҷом диҳанд. Чунин муҳит барои ташаккули фикри эҷодӣ, рушди тафаккури таҳлилӣ ва пайдо шудани идеяҳои нав заминаи мусоид фароҳам меорад. Дар доираи ин чорабинӣ, натиҷаҳои таҳқиқот дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ, техникӣ ва гуманитарӣ ба намоиш гузошта мешаванд. Ин раванд ба баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷомеа нисбат ба нақши илм дар пешрафти кишвар мусоидат мекунад ва эҳсоси эҳтиром ба дониш ва таҳқиқотро тақвият мебахшад.

Аҳамияти чунин иқдом на танҳо дар муаррифии дастовардҳои илмӣ, балки дар таҳкими робитаи байни илм ва ҷомеа низ зоҳир мегардад. Дар бисёр ҳолатҳо натиҷаҳои илмӣ танҳо дар доираи муҳити академӣ маҳдуд мемонанд ва ба ҷомеаи васеъ пурра дастрас намегарданд. Даҳаи муаррифии илм ин монеаро бартараф намуда, имконият медиҳад, ки дастовардҳои илмӣ ба забони фаҳмо ба аҳолӣ пешниҳод шаванд. Ин раванд метавонад ба баланд бардоштани маърифати илмии ҷомеа ва ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ мусоидат намояд. Зеро ҷомеае, ки ба илм таваҷҷуҳ дорад, қодир аст бо мушкилоти муосир мубориза барад ва роҳи рушди устуворро интихоб намояд.

Дар баробари ин, нақши муассисаҳои илмӣ, бахусус Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, дар татбиқи чунин ташаббусҳо хеле назаррас мебошад. Ин ниҳод ҳамчун маркази асосии илмии кишвар на танҳо ба анҷом додани таҳқиқот машғул аст, балки дар тарбияи кадрҳои илмӣ, рушди мактабҳои илмӣ ва татбиқи дастовардҳои илмӣ дар амалия саҳми арзанда мегузорад. Дар тӯли солҳои фаъолият, академия тавонистааст заминаи устувори илмиро фароҳам оварад, ки имрӯз барои рушди минбаъдаи соҳаҳои гуногун хизмат мекунад. Даҳаи муаррифии илм имконият медиҳад, ки ин дастовардҳо ба таври васеъ муаррифӣ гардида, ҷомеа бо фаъолияти олимон аз наздик шинос шавад.

Яке аз самтҳои муҳимтарини чунин чорабинӣ ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ мебошад. Дар шароите, ки рақобати ҷаҳонӣ рӯз то рӯз шадидтар мегардад, рушди неруи инсонӣ ва тайёр намудани мутахассисони баландихтисос аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Даҳаи муаррифии илм бо фароҳам овардани имкониятҳои гуногун, аз қабили вохӯриҳо бо олимон, лексияҳои кушод, семинарҳо ва озмунҳо, метавонад шавқи ҷавононро ба илм афзоиш диҳад. Ҷавонон дар чунин муҳит на танҳо донишҳои нав ба даст меоранд, балки илҳом мегиранд ва ба фаъолияти илмӣ рӯ меоранд. Ин раванд метавонад ба ташаккули насли нави олимон мусоидат намояд, ки дар оянда рушди кишварро таъмин хоҳанд кард.

Ҳамзамон, ин даҳа барои густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ низ заминаи мусоид фароҳам меорад. Илм дар асри XXI дигар маҳдуд ба ҳудуди як кишвар нест, балки як падидаи ҷаҳонӣ мебошад, ки тавассути ҳамкорӣ рушд меёбад. Даъвати олимони хориҷӣ, баргузории конфронсҳои байналмилалӣ ва мубодилаи таҷриба метавонад ба рушди илми тоҷик такони ҷиддӣ бахшад. Инчунин, чунин ҳамкориҳо имкон медиҳанд, ки олимони тоҷик ба дастовардҳои навтарини илмӣ дастрасӣ пайдо намуда, онҳоро дар фаъолияти худ истифода баранд. Дар натиҷа, сатҳи таҳқиқот баланд гардида, имконияти татбиқи натиҷаҳои илмӣ дар амалия зиёд мешавад.

Бо вуҷуди ин, бояд қайд кард, ки рушди илм бе ҳалли як қатор мушкилоти мавҷуда ғайриимкон аст. Камбуди маблағгузорӣ, норасоии таҷҳизоти муосир, муҳоҷирати кадрҳои илмӣ ва зарурати такмили инфрасохтори илмӣ аз ҷумлаи масъалаҳое мебошанд, ки таваҷҷуҳи ҷиддиро талаб мекунанд. Дар чунин шароит, баргузории даҳаи муаррифии илм метавонад ба ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеа ва сохторҳои давлатӣ ба ин масъалаҳо мусоидат намояд. Инчунин, чунин чорабиниҳо метавонанд барои ҷалби сармоягузорӣ ва рушди ҳамкориҳо бо бахши хусусӣ замина фароҳам оваранд.

Дар маҷмӯъ, роҳандозии даҳаи муаррифии илми тоҷик як иқдоми муҳим ва саривақтӣ ба ҳисоб меравад, ки метавонад барои рушди минбаъдаи илм дар кишвар такони ҷиддӣ бахшад. Ин чорабинӣ на танҳо ба муаррифии дастовардҳои илмӣ мусоидат мекунад, балки барои таҳкими робитаи илм бо ҷомеа, ҷалби ҷавонон, рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ ва баланд бардоштани нуфузи илм дар кишвар нақши муҳим мебозад. Дар шароити муосир, ки дониш ва навоварӣ ба сарчашмаи асосии пешрафт табдил ёфтаанд, чунин ташаббусҳо метавонанд барои таъмини рушди устувор ва ояндаи дурахшони Тоҷикистон заминаи боэътимод фароҳам оваранд.

Каримов Олимҷон Худойбердиевич д.и.ф.м., муовини директори

Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви АМИТ.