Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Узбекистон дар санаи 26-27 март соли 2026 дар таҳкими ҳамкориҳои стратегӣ ва ҳампаймонӣ ба робитаҳои гуногунҷабҳаи байни ду кишвар мусоидат менамояд. Сафари мазкур барои тақвияти минбаъдаи муносибатҳои байнидавлатӣ ва байни тоҷику узбек имкони навро фароҳам хоҳад овард. Иродаю кӯшишҳои роҳбарони давлатҳо мебошад, ки имрӯз дар ҳамкориҳои дуҷониба ва бисёрҷониба тамосҳои стратегиро рӯз ба рӯз мустаҳкам шуда истодааст. Дар солҳои охир динамикаи мусбати устуворро дар муносибатҳои ду давлат нишон дод, ки сафарҳои мутақобилаи ҳайати баланпояи ду кишвар анҷом дода шудааст.
Муносибатҳои дуҷониба айни замон дар ҳоли рушдёбӣ буда, давраи беҳтарини таърихи худро аз сар мегузаронад. Ду давлат масъалаҳои муҳими байни давлатиро бомуваффақият ҳал намуда, заминаи мустаҳкамеро барои гузариш ба марҳилаи сифатан нави ҳамкорӣ фароҳам оварданд. Аз соли 2017 инҷониб, роҳбарони ду давлат беш аз 40 мулоқот баргузор карданд, ки иродаи сиёсии худро барои рушди пайвастаи ҳамкорӣ нишон доданд. Натиҷаи мантиқии ин ӯҳдадорӣ имзои Шартнома дар бораи муносибатҳои иттифоқӣ дар соли 2024 буд, ки самти стратегии дарозмуддати ҳамкории онҳоро муқаррар кард. Интизор меравад, ки музокироти дарпешистода ин дастовардҳоро мустаҳкам ва дастурҳои нави шарикиро муайян намояд. Машваратҳои мунтазам байни ниҳодҳои сиёсати хориҷӣ, густариши ҳамкории байни ниҳодҳои дахлдор ва кори Комиссияи байниҳукуматӣ меъмории дарозмуддати ҳамкории дуҷонибаро ташаккул медиҳанд. Ҷанбаи байнипарлумонӣ низ ба таври назаррас тақвият ёфтааст: гурӯҳи ҳамкорӣ, ки соли 2020 таъсис ёфтааст, ташаббусҳоро дастгирӣ мекунад ва татбиқи онҳоро назорат менамояд.
Муколамаи муҳими сиёсӣ дар иқтисодиёт инъикос меёбад, ки ҳамчун нишондиҳандаи тағйироти амиқ хизмат мекунад. Аз соли 2017 инҷониб, гардиши мол қариб чор маротиба афзоиш ёфта, аз 237 миллион доллар то беш аз 900 миллион доллар то соли 2025 афзоиш ёфтааст. Айни замон, сохтори тиҷорат низ тағйир меёбад, аз ҷумла дар баробари молҳои анъанавӣ, саҳми маҳсулоти дорои арзиши иловашудаи баланд, матоъ, масолеҳи сохтмонӣ, таҷҳизоти барқӣ ва муҳандисии мошинӣ афзоиш ёфта истодааст. Ин аз гузариш ба модели гуногунҷабҳаи ҳамкории иқтисодӣ шаҳодат медиҳад, ки ҳадафи он дар давраи миёнамӯҳлат ба 2 миллиард доллар расидан аст. Мавриди зикр аст, ки аз соли 2017 инҷониб, шумораи корхонаҳо бо сармояии ҷониби Тоҷикистон дар Узбекистон беш аз 13 маротиба афзоиш ёфта, ба 343 адад расидааст. Тиҷорати ҷониби Узбекистон низ дар Тоҷикистон фаъолона рушд намуда, тақрибан 70 ширкате, ки дар он ҷо фаъолият мекунанд, инъикоси эътимоди мутақобилаи байни доираҳои тиҷоратӣ мебошанд.
Дар соли 2021, дар доираи ин ҳамкорӣ, Форуми байниминтақавии сармоягузории Тоҷикистон ва Узбекистон оғоз ёфт. Дар ҳамон сол як корхонаи муштарак бо сармояи оинномавӣ таъсис дода шуд, ки баъдан беш аз чор маротиба, аз 12 миллион доллар то беш аз 50 миллион доллар афзоиш ёфтааст. Ин заминаи молиявиро барои татбиқи лоиҳаҳои бузург дар соҳаҳои саноат, энергетика, кишоварзӣ, тандурустӣ, бонкдорӣ ва сохтмон фароҳам овард.
Рушди инфрасохтори муосири марзӣ барои ҳамгироии минбаъда муҳим аст. Масалан, таъсиси маркази тиҷоратӣ ва логистикӣ дар гузаргоҳи Фотеҳобод ва Ойбек самаранокии тиҷорати фаромарзиро беҳтар мекунад. Дар айни замон, минтақаи Ургут рушд карда, инфрасохтори ҳамаҷонибаи нақлиётӣ, логистикӣ, тиҷоратӣ ва иҷтимоиро эҷод намуда, қодир аст қаламравҳои ҳамшафати кишварҳои ҳамсояро ба марказҳои фаъолияти иқтисодӣ табдил диҳад. Лоиҳаҳои амалӣ рушди маркази логистикиро бо иқтидори интиқоли то 100 мошини боркаш дар як рӯз дар бар мегиранд. Ҳамзамон, корҳо барои содда кардани расмиёти гумрукӣ идома доранд. Аз ҷумла, сохтмони хатти роҳи оҳани Самарқанд ва Ургут қадами муҳим дар самти коҳиш додани хароҷоти нақлиёт ва беҳтар кардани робитаҳои минтақавӣ хоҳад буд. Тағйири ҳамкорӣ дар бахши об ва энергетика, ки анъанавӣ яке аз ҳассостарин соҳаҳо дар минтақа аст, низ нишондиҳандаи муҳим аст. Ҷонибҳо бо пушти рақобат, пайваста модели амалиро таҳия мекунанд, ки манфиатҳои мутақобиларо ба назар мегирад ва лоиҳаҳои муштаракро барои навсозии системаҳои обёрӣ ва рушди нерӯгоҳҳои барқи обӣ амалӣ мекунанд. Ин равиш нишон медиҳад, ки ҳатто масъалаҳои мураккабтарин метавонанд асоси ҳамкориҳо ва рушди пайваста гарданд.
Тағйироти амиқтарин дар соҳаи фарҳангӣ ва башардӯстона ба амал меоянд. Густариши робитаҳо байни шаҳрвандон, афзоиши сафарҳои мутақобила ва рушди мубодилаи фарҳангӣ ва маориф фазои умумии башардӯстонаеро эҷод намуда, дар он робитаҳои байнидавлатӣ сифати нав пайдо кардааст.
Озодгардонии қоидаҳои сафар ба густариши ҳамкорӣ дар соҳаи сайёҳӣ мусоидат кардааст. Дар моҳи июни соли 2022 қатораи мусофирбари Тошканд ва Душанбе ба кор даромад, хатсайрҳои автобусии Тошканд ва Хуҷанд ва Қӯқанд ва Шайдон аз нав барқарор карда шуданд ва хизматрасонии ҳавоӣ то 16 парвоз дар як ҳафта васеъ карда шуд. Робитаҳои таърихӣ ва этникӣ-фарҳангӣ байни мардуми ду кишвар аст, ки ба муносибатҳои фарҳангӣ ва сайёҳӣ мусоидат намуд. Мавҷудияти ҷамоатҳои назарраси тоҷикон дар Узбекистон ва ҷамоатҳои узбекон дар Тоҷикистон ҳамкориро ба як идомаи табиии робитаҳои муқарраршудаи иҷтимоӣ ва фарҳангӣ табдил медиҳад. Дар чунин шароит, ҷанбаи башардӯстона омили калидии муносибатҳои иттифоқӣ мегардад.
Сиёсати дурандешонаи сарони ду давлат дар ин раванд нақши калидӣ бозид. Муоширати мунтазам, ирода ва боэътимоди муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Шавкат Мирзиёев ба навсозии тамоми низоми муносибатҳои байнидавлатӣ мусоидат намуда, ба он динамикаи устувор бахшид. Натиҷаҳои ин сафар, ки дар имзои беш аз бист санади муҳими ҳамкорӣ, оғози татбиқи лоиҳаҳои сармоягузории муштарак, густариши ҳамкориҳои фарҳангӣ-гуманитарӣ ва тақвияти эътимоди сиёсӣ ифода ёфтанд.
Омилҳои зерин уфуқҳои нави робитаҳои ду кишвар асоснок менамояд: Роҳбарони ду давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва муҳтарам Шавкат Мирзиёев зери Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Президенти Ҷумҳурии Узбекистон дар бораи таъмиқи муносибатҳои шарикии стратегӣ ва ҳампаймонӣ имзо гузоштанд. Барномаи зиёд намудани ҳаҷми гардиши мол то 2 миллиард доллари амрикоӣ миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Узбекистон то давраи соли 2030 Барномаҳои ҳамкории саноатӣ миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Узбекистон Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Қоҳир Расулзода ва Сарвазири Ҷумҳурии Узбекистон Абдулло Орипов имзо монданд.
Созишномаҳои сармоягузорӣ, шартномаҳо ва ёддоштҳои ҳамкории имзошуда соҳаҳои коркарди саноатӣ, истеҳсоли нассоҷӣ, бахши агросаноатӣ, таъминоти масолеҳи сохтмонӣ, рушди бахши хизматрасонӣ ва татбиқи рақамикунониро фаро мегиранд. Сарони ҳарду давлат, аз ҷумла, ба таъмиқи пайвастаи шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ, густариши ҳамкории бисёрҷанбаю робитаҳо дар сатҳҳои гуногун ва тақвияти заминаи қарордодию ҳуқуқии миёни ду кишвар баҳои баланд дода, зарурати татбиқи амалии имкониятҳои бузурги мавҷудаи рушдро таъкид намуданд.
Сарони ҳарду давлат бо назардошти мувофиқаҳои имрӯз ҳосилшуда ва имконоти мавҷудаи рушди ҳамкорӣ, аз ҷумла, изҳори бовар намуданд, ки ҳаҷми гардиши молу маҳсулот миёни Тоҷикистону Узбекистон ба 2 миллиард доллари амрикоӣ аллакай то соли 2028 расонда мешавад.
Ҳамин тариқ, бо назардошти омилҳои дар боло зикршуда, сафари давлатии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба шаҳри Тошканд на танҳо барои тақвияти натиҷаҳои бадастомада, балки барои муайян кардани таҳкими нави ҳамкориҳои оянда нақши назаррас дорад. Натиҷаҳои ба даст омада бешубҳа дар лоиҳаҳо ва ташаббусҳои мушаххасе инъикос хоҳанд ёфт, ки шарикии дуҷонибаро боз ҳам тақвият медиҳанд ва устувории минтақаро афзоиш медиҳад.
Соҳиби Баҳруло, ходими калони илмии Институти омӯзиши масъалаҳои
давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон




